Jak ksiądz związany z CIA współpracował z grupami żydowskimi przed Soborem Watykańskim II, aby wpłynąć na deklarację Nostra Aetate

Uwaga redaktora: Niniejszy esej stanowi część III nowego cyklu krytycznej analizy działalności ojca Félixa Morliona (1904–1987). Część I omawia jego powiązania z amerykańskim państwem głębokim; część II jego działania w ramach „Uniwersytetu Pro Deo”; część IV będzie spekulować na temat jego roli w spisku mającym na celu zabójstwo Jana Pawła II.

Ojciec Félix Morlion przyczynił się do stworzenia podwalin pod soborowy dokument Nostra Aetate („Deklaracja o religiach niechrześcijańskich”), pełniąc funkcję rektora Uniwersytetu Pro Deo. Chociaż Morlion nie odegrał bezpośredniej roli w obradach soborowych, odegrał kluczową rolę w budowaniu osobistych relacji, z których zrodziła się deklaracja. Dokonał tego głównie poprzez ułatwienie współpracy między kardynałem Augustynem Beą a rabinem Abrahamem Joshuą Heschelem, który był głównym żydowskim aktywistą w jej opracowaniu. Dziennikarz Joseph Roddy ujawnił tę niezwykle ważną relację między Beą a Heschelem w swoim artykule demaskatorskim w magazynie LOOK z 1966 roku .

 

Deklaracja Nostra aetate była jednym z przełomowych, postępowych dokumentów Soboru Watykańskiego II. Proponując, aby Kościół w relacjach z islamem, buddyzmem, judaizmem i hinduizmem „nie odrzucał niczego, co prawdziwe i święte w tych religiach”, można było interpretować ją w sposób negujący królewskość Chrystusa. ¹ Reprezentowała zatem dalekosiężną zmianę w nauczaniu Kościoła, mającą doniosłe konsekwencje dla jego misji wobec świata w epoce współczesnej. 

W liście do Henry'ego Luce'a z 1964 roku ojciec Morlion przedstawił swoje podstawowe założenia ideologiczne. „Jeśli godność człowieka, a nawet sam człowiek, mają przetrwać, filozofia demokracji pod panowaniem Boga musi zostać zastosowana do nowo wyzwolonych i nowo niepodległych krajów”. ² 

Aby osiągnąć te cele, Morlion powołał Amerykańską Radę ds. Międzynarodowego Promocji Demokracji (CIP), organizację pozarządową w Stanach Zjednoczonych, która miała łączyć Uniwersytet Pro Deo z jego amerykańskimi sponsorami.3 W komitecie sterującym CIP znalazła się plejada wpływowych amerykańskich osobistości, ^{w tym George Deluca, wicegubernator Nowego Jorku; Frank Altschul, sekretarz Rady Stosunków Zagranicznych; Ellsworth Bunker, przyszły ambasador w Wietnamie Południowym; oraz Paul Felix} Warburg, potomek legendarnej żydowskiej rodziny bankierów, którego wuj był pierwszym dyrektorem Banku Rezerwy Federalnej.4

Jak już wcześniej wspomniano , ideologiczne cele Uniwersytetu Pro Deo uczyniły Morliona otwartym na ekumenizm i dialog z fałszywymi religiami świata. Istotnym elementem jego programu było zaangażowanie społeczności żydowskich i protestanckich w działalność instytutu. Dlatego też starał się on o mianowanie co najmniej pięciu Amerykanów do 12-osobowej Rady Powierniczej Uniwersytetu Pro Deo, w tym dwóch amerykańskich katolików, dwóch protestantów i jednego Żyda. W 1955 roku Morlion udał się do Stanów Zjednoczonych, gdzie naradzał się z rabinem Morrisem Kertzerem, dyrektorem ds. międzyreligijnych w Amerykańskim Komitecie Żydowskim (AJC), oraz dr. Davidem Danzigiem, dyrektorem programowym AJC, na temat tego, która postać pochodzenia żydowskiego powinna zasiadać w Radzie Powierniczej. W zamian za mianowanie żydowskiego członka zarządu, ojciec Morlion poprosił o darowiznę w wysokości 50 000 dolarów, co dziś jest kwotą wartą ponad 600 000 dolarów. Notatka Morliona z ¹⁹⁵⁷ roku do AJC, w której przedstawił on swoje propozycje wobec społeczności żydowskiej, pozwala dostrzec rzeczywiste źródła finansowania Uniwersytetu Pro Deo. W latach 1953-1955 Morlion otrzymał około 94 250 dolarów z różnych źródeł katolickich, w tym od Samuela kardynała Stritcha, arcybiskupa Chicago; Edwarda kardynała Mooneya, arcybiskupa Detroit; oraz arcybiskupa Bostonu Richarda Cushinga. Tymczasem Henry Luce osobiście przekazał 40 000 dolarów. Łącznie z innymi źródłami, protestanci przekazali łącznie 109 500 dolarów ^.

AJC ostatecznie zdecydowało się przekazać pieniądze, nawiązując bliską współpracę z organizacją Morliona, która doprowadziła do uchwalenia deklarację Nostra aetate . W Rzymie Morlion okazał się agresywnym promotorem interesów żydowskich. Na przykład w lipcu 1957 roku, w ramach quid-pro-quo o darowiznę na mianowanie członka Rady Powierniczej Żydowskiego Towarzystwa, Morlion zorganizował audiencję dla dr. Irvinga Engela, prezesa AJC, z papieżem Piusem XII. Podczas spotkania papież odczytał krótkie oświadczenie potępiające „pogwałcenie podstawowych praw przyrodzonych osobie ludzkiej”, którego dopuszczono się wobec żydowskich uchodźców po drugiej wojnie ^światowej.7

Audiencja u Piusa XII stanowiła ważny krok w żydowskim wysiłku, aby przekonać Kościół do odwołania swojego wezwania do wyraźnego nawrócenia i zamiast tego mniej więcej uznać prawowitość judaizmu pochrześcijańskiego jako religii. Wysiłek ten opłacił się wraz z deklaracją Nostra aetate . Kiedy AJC dowiedział się w 1961 r., że papież Jan XXIII zlecił kardynałowi Bea przygotowanie oświadczenia soborowego na temat Żydów, AJC skontaktował się z Morlionem, aby poprosić o pomoc w wywarciu wpływu na rozważania Bea. W lipcu 1961 r. Morlion zorganizował spotkanie Zachariaha Shustera, dyrektora paryskiego biura AJC; dr. Ralpha Friedmana, dyrektora departamentu spraw zagranicznych AJC; i Bea. Podczas spotkania sędziwy kardynał jasno wyraził swoją chęć opracowania wzajemnie akceptowalnego dokumentu na temat kwestii żydowskich. Następnie AJC wyznaczyło rabina Abrahama Heschela, który najwyraźniej poznał Beę, gdy obaj byli studentami w Berlinie, ^{8 aby} pełnił funkcję negocjatora z duchownym w sprawie tekstu dokumentu, który miał stać się Nostra Aetate.9

Heschel okazał się niezwykle sprawnym negocjatorem w imieniu interesów żydowskich. W żmudnym procesie opracowywania Nostra aetate , Heschel odegrał kluczową rolę w przekonaniu podkomisji Bei ds. deklaracji żydowskiej do przyjęcia języka maksymalnie sprzyjającego interesom żydowskim. W memorandum zatytułowanym „O poprawie stosunków katolicko-żydowskich”, złożonym Bei w maju 1962 r., ¹⁰ Heschel sformułował cztery żądania dla Kościoła: (1) odrzucenie oskarżenia o „bogobójstwo” ze szczególnym uwzględnieniem tego słowa; (2) uznanie prawowitości judaizmu; (3) wzajemny dialog; oraz (4) ustanowienie watykańskiej komisji do wyeliminowania antysemityzmu w Kościele.11 ^Przed złożeniem dokumentów Bei, Morlion pomógł sprawdzić projekt, aby zapewnić jego akceptowalność, odgrywając tym samym ważną rolę w umożliwieniu Heschelowi wpłynięcia na obrady Soboru Watykańskiego II. ¹² Niektóre postulaty Heschela zostały włączone do tekstu Nostra aetate , chociaż wyraźne użycie słowa „bogobójstwo” zostało później usunięte przez samego Pawła VI pośród fali kontrowersji na dwóch ostatnich sesjach Soboru w 1964 i 1965 roku.

Dołącz do Kontrrewolucji: Zostań zwolennikiem Integrity już dziś!

Później, Ojciec Morlion odegrał kluczową rolę w zorganizowaniu tajnego spotkania Bei w marcu 1963 w Nowym Jorku z „nowoczesnym Sanhedrynem”, w którym uczestniczyło wiele postaci amerykańskiego judaizmu rabinicznego, w tym rabin Louis Finkelstein z Żydowskiego Seminarium Teologicznego; rabin Emmanuel Rackman, były prezes Ortodoksyjnej Rady Rabinicznej Ameryki; i rabin Albert Minda z Centralnej Konferencji Rabinów Amerykańskich Judaizmu Reformowanego. Na spotkaniu Bea obiecał, że Kościół przyjmie deklarację zasadniczo dostosowaną do wszystkich żądań Heschela dotyczących deklaracji. ¹³ Ostatecznie Bea, Morlion i Heschel udali się na konferencję na cześć Bei, która odbyła się w Nowym Jorku, w której uczestniczyło wielu wpływowych dygnitarzy, w tym kardynał Spellman; kardynał Cushing; grecki arcybiskup prawosławny Iakovos; Nelson Rockefeller, protestancki gubernator Nowego Jorku; i U. Thant, buddyjski sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych.   

Udane przyjęcie Deklaracji Nostra aetate na Soborze Watykańskim II było w dużej mierze zasługą rozległych kontaktów ojca Félixa Morliona zarówno w Rzymie, jak i w Stanach Zjednoczonych. Stał się on w ten sposób jednym z milczących agentów rewolucji w Kościele, która trawiła go od zakończenia Soboru w 1965 r.

1. Paweł VI, Nostra aetate („W naszych czasach” albo „Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich”), (29 października ¹⁹⁶⁵ ), 2, oficjalne tłumaczenie Watykanu.
2. List ojca Félixa Morliona do Henry’ego Luce’a, „Amerykański udział w akredytacji włoskiego rządu Międzynarodowego Uniwersytetu Nauk Społecznych „Pro Deo” w Rzymie” (8 lutego ¹⁹⁶⁴ r.), pudełko 52, teczka 7, cytowany w rozdziale 39, David A. Wemhoff, John Courtney Murray, Time/Life, and the American Proposition: How the CIA's Doctrinal Warfare Program Changed the Catholic Church (South Bend: Wagon Wheel Press, 2022)  .
3. Valerie Aubourg, „A Philosophy of Democracy under God”: CD Jackson, Henry Luce et le Movement Pro Deo (1941-1964), Revue française d'études américaines , numer 107 (marzec 2006), s. 34-5. ↩︎
4. Tamże , s. 35-6 .
5. Ojciec Félix Morlion, „Warunki finansowe dotyczące nominacji żydowskiego członka do Rady Powierniczej Międzynarodowego Uniwersytetu Nauk Społecznych „Pro Deo” w Rzymie” (13 lipca ¹⁹⁵⁷ r.), Archiwum AJC, zapis 1505, w kolekcji „Oś czasu”, kategoria „Międzyreligijne”, podkategoria „Stosunki katolicko-żydowskie”, grupa „AJC i Pro Deo, 1957–1962”). Link : https://ajcarchives.org/Portal/Default/en-US/RecordView/Index/1505 .
6. Tamże .​
7. Papież Pius XII, oświadczenie przedrukowane w „Memorandum do oddziału AJC instruującym, jak przekazać opinii publicznej znaczenie audiencji AJC u papieża Piusa XII”, Archiwum AJC, zapis 1498, w kolekcji „Oś czasu”, kategoria „Międzyreligijne”, podkategoria „Stosunki katolicko-żydowskie”, grupa „Audiencja u papieża Piusa XII, 1957”. Link:    https://ajcarchives.org/Portal/Default/en-US/RecordView/Index/1498 . ↩︎
8. To stwierdzenie pojawia się wielokrotnie w zapisach Nostra Aetate , ale wydaje się być oparte na ustnych rozmowach Heschela lub Bei, ewentualnie obu z różnymi źródłami.
9. Edward Kaplan, Radykał duchowy: Abraham Joshua Heschel w Ameryce 1940-1972 (New Haven: Yale University Press, 2007), 235, 239-341 .
10. Tamże , s. 243. ↩︎
11. Rabin Abraham Joshua Heschel, „O poprawie stosunków katolicko-żydowskich” (22 maja ¹⁹⁶² r.), Archiwum Amerykańskiego Komitetu Żydowskiego, sygnatura 1527 .
12. Edward Kaplan, Radykał duchowy: Abraham Joshua Heschel w Ameryce 1940-1972 (New Haven: Yale University Press, 2007), s. 243  .
13. To pełne wydarzeń i znaczenia spotkanie opisane jest w licznych źródłach, w tym w artykule rabina Marca H. Tanenbauma „Heschel and Vatican II: Jewish-Christian relations”, wygłoszonym podczas Sympozjum Pamięci ku czci rabina Abrahama Joshuy Heschela (21 lutego ¹⁹⁸³ r.), 11; słynnym artykule Josepha Roddy’ego w „Look ” „How the Jews Changed Catholic Thinking” (styczeń 1966 r.), 19–213 ; oraz autoryzowanej biografii kardynała Bea autorstwa jego sekretarza, ojca Stjepana Schmidta, Augustin Bea: The Cardinal of Unity , tłum. Leslie Wearner (Nowy Jork: New City Press, 1992), s. 425–428.