Benito Mussolini i marsz faszystów na Rzym
Zaniepokojony król Wiktor Emanuel zakwestionował wiarygodność Benito Mussoliniego w przededniu faszystowskiego marszu na Rzym.
Artykuł ukazał się w: grudniu 2009 r.
Przez Blaine'a Taylora
23 marca 1919 roku, zaledwie cztery miesiące po zawieszeniu broni kończącym Wielką Wojnę, 100 młodych twardzieli, byłych weteranów włoskiej armii, byłych polityków socjalistycznych i dziennikarzy spotkało się na Piazza San Sepolchro w Mediolanie, w przemysłowej północnej Italii, aby utworzyć nową partię polityczną. Do jesieni 1922 roku faszyści liczyli ponad 300 000 członków.
Niezadowoleni ze zdobyczy terytorialnych uzyskanych dzięki udziałowi liberalnych Włoch w wojnie po stronie aliantów w latach 1915–1918, ci rozgniewani młodzi mężczyźni, uosobienie 39-letniego Benito Mussoliniego, utworzyli Fasci di Combattimento, które ich przywódca [Il Duce] sam określił mianem „Wiązek Bitwy”. Nawiązywał on do starożytnego rzymskiego symbolu cesarskiego przedstawiającego siekierę otoczoną związanymi prętami, jako ich dawnego i obecnego symbolu władzy i potęgi.
Odważni mężczyźni
Mussolini służył w I wojnie światowej jako ranny w walce bersalieri, członek jednej z najbardziej elitarnych formacji włoskich. Inni członkowie nowej Partii Faszystowskiej to Alpini, oddziały górskie, a także bardziej znani Arditi, żołnierze szturmowi, którzy naśladowali słynnych niemieckich szturmowców z 1918 roku.
Włoskie wersje tych oddziałów szturmowych były jednak o wiele bardziej barwne niż ich niemieccy kuzyni, podobno ruszając do boju uzbrojeni w sztylety w zaciśniętych zębach i granaty w obu rękach tuż pod ostrzałem artyleryjskim, by zaskoczyć niczego niepodejrzewającego austro-węgierskiego wroga. Ponad połowę członków Arditi stanowili twardzi chłopi, a samo słowo Ardito oznaczało „śmiały człowiek”.
Widmo faszyzmu straszy we Włoszech – tak przedstawia się ten plakat propagandowy, który eksponowano publicznie w okresie dojścia do totalitarnego reżimu Mussoliniego.
Utworzone w czerwcu 1917 roku jako siły specjalne, prowadziły kampanię, a nie maszerowały, a jeden z ich dowódców zapewnił: „Jesteście pierwszymi, najlepszymi… przyszłymi właścicielami Włoch… nowym włoskim pokoleniem, nieustraszonym i błyskotliwym. Przygotujecie wspaniałą przyszłość Włoch! Uśmiech pięknej Włoszki jest waszą nagrodą!”
To było naprawdę ekscytujące dla młodych żołnierzy tamtej epoki. Arditi nosili na czapkach przerażające czaszki i skrzyżowane piszczele, salutowali sztywnymi, rzymskimi sztyletami i skandowali: „Za nas!”. Mussolini, ówczesny redaktor naczelny płomiennej gazety „ Il Popolo d'Italia ” (Naród Włoch), nie tylko przyjął wszystkie te żołnierskie atrybuty dla swoich nowych faszystów, ale 25 żołnierzy Arditi strzegło jego biur w Mediolanie i czterokrotnie spaliło biura konkurencyjnej, socjalistycznej gazety „ Avanti!” (Naprzód!).
Obawiając się tych właśnie żołnierzy, tradycyjne, liberalne Włochy rozwiązały Arditi w grudniu 1918 r., miesiąc po zakończeniu wojny, ale Mussolini natychmiast zreorganizował ich, tworząc oddziały faszystowskie – wędrowne bandy mężczyzn ubranych w czarne koszule i spodnie oraz czerwone fezy, które terroryzowały swoich przeciwników politycznych w całych Włoszech, stosując przemoc fizyczną.
Pomścić „okaleczone zwycięstwo” Włoch
Dzielili ból z powodu tego, co poeta, pilot wojenny i działacz polityczny Gabriele D'Annunzio określił jako „okaleczone zwycięstwo” liberalnych Włoch w I wojnie światowej, które pozbawiło je owoców zwycięstwa. Jednym z nich było nadadriatyckie miasto portowe Fiume w nowo powstałym państwie Jugosławia, które, zdaniem wszystkich Włochów, słusznie należało się łupom zwycięskich Włoch.
12 września 1919 roku D'Annunzio poprowadził niewielki oddział byłych Arditiów do szybkiej okupacji Fiume, sprzeciwiając się włoskiemu rządowi króla Wiktora Emanuela III, który zasiadał na tronie od czasu zamachu na swojego ojca w 1900 roku.
Potajemnie zarówno król, jak i regularna armia włoska opowiadali się za okupacją, ale jednocześnie stawiała ich ona w bezpośredniej konfrontacji z sojuszniczymi zwycięzcami I wojny światowej – Francją, Wielką Brytanią i Stanami Zjednoczonymi. „Gdzie Arditi” – chełpili się okupanci – „tam jest flaga. Żaden wróg nie przejdzie. Arditi są prawdziwą awangardą narodu” – głosili.
Niemniej jednak konieczne było, aby król, mierzący 160 cm wzrostu i pogardliwie nazywany „Małym Mieczem”, ponownie potwierdził swoją władzę, ponieważ zarówno w szeregach Arditi, jak i innych faszystów było wielu republikanów, którzy pragnęli jedynie odsunięcia od władzy przestarzałej, 900-letniej dynastii Sabaudzkiej, co ostatecznie nastąpiło w głosowaniu powszechnym po II wojnie światowej. Najzagorzalszymi zwolennikami króla byli rojalistyczni oficerowie armii włoskiej, ale nawet wielu z nich żywiło faszystowskie sympatie.
Benito Mussolini: Od socjalisty do faszysty
Początkowo były socjalista Mussolini należał do tych zagorzałych republikanów, twierdząc, że „Król jest niczym więcej niż bezużytecznym obywatelem”, a w 1912 r. wygłosił nawet antynacjonalistyczne oświadczenie: „Włoska flaga nadaje się jedynie na gnojowisko!”. Sprzeciwiał się również imperialistycznej wojnie agresywnej liberalnych Włoch przeciwko Turkom w Libii w 1911 r., podczas której po raz pierwszy w nowoczesnej wojnie użyto samolotów.
Powodem, dla którego polityka Mussoliniego zmieniła kierunek z skrajnie lewicowego na ostro prawicowy, było wybuch I wojny światowej w 1914 r., kiedy Włochy nie chciały dołączyć do pierwszych sojuszników, państw centralnych: Niemiec i Austro-Węgier, i zamiast tego wybrały neutralność.
Takie samo stanowisko zajmował socjalista Mussolini, który był wówczas redaktorem naczelnym pisma „Avanti!”. Jego późniejsi krytycy zarzucali, że to francuskie złoto otrzymane w łapówkach skłoniło Mussoliniego do opowiedzenia się w 1915 roku za włoską interwencją w wojnie po stronie aliantów. Rozwścieczeni socjaliści wyrzucili Mussoliniego ze swojej partii, a kapral bersalierów Mussolini został ranny na froncie w wyniku eksplozji moździerza. Co znamienne, dwukrotnie odwiedził go król w szpitalu i był czczony jako polityczna osobistość zarówno wśród szeregowych, jak i oficerów. W ten sposób wkroczył na scenę narodową jako weteran wojenny.
Lekcje z okupacji Fiume
Podczas okupacji Fiume przez D'Annunzia, on i Duce, który pod wpływem płomiennej przemowy i prowokacyjnych artykułów prasowych zjednoczył wokół siebie wszystkich faszystów, wielokrotnie omawiali możliwość wspólnego marszu na Rzym, mającego na celu przejęcie władzy politycznej poprzez zdobycie stolicy siłą i obalenie wieloletniego gabinetu Partii Liberalnej. Główne pytanie brzmiało: Co zrobią król, armia i karabinierzy (żandarmeria wojskowa)?
Mussolini miał również inne pilne zmartwienia. Po pierwsze, obawiał się, że D'Annunzio będzie maszerował bez niego i tym samym po raz drugi go przyćmi, tak jak zrobił to wcześniej pod Fiume. Obawiał się również, że jego młodszy faszystowski porucznik, rudowłosy „Żelazna Broda” Italo Balbo, prawdopodobnie ruszy sam.
Potem nastąpił grzmot Krwawej Wigilii, 24 grudnia 1920 roku, kiedy król wydał rozkaz włoskiej armii i marynarce wojennej, by zmiażdżyć siły Arditi w Fiume. 5 stycznia 1921 roku okupacja D'Annunzia dobiegła końca. Ta katastrofa oznaczała koniec poparcia Arditi dla barwnego poety-żołnierza i początek ich prawdziwego zwrotu w stronę Mussoliniego i jego faszystów.
Mussolini, cichy, rozważny, przebiegły planista polityczny, a zarazem rewolucjonista, wyciągnął z katastrofy w Fiume kilka wniosków: policja często przymykała oczy na faszystowskie grabieże, skupiając się na atakowaniu swoich tradycyjnych lewicowych wrogów, socjalistów. Policja również strzelała do przeciwników monarchii. Co ważniejsze, zauważył Duce, robiło to samo wojsko. Dlatego zdał sobie sprawę, że musi pozyskać króla, policję i siły zbrojne, umiejętnie łącząc publiczną propagandę z zakulisowymi, staromodnymi manewrami politycznymi, aby legalnie objąć urząd mianowany lub wybieralny.
„Do Rzymu! Do Rzymu!”
W wyborach krajowych w maju 1921 roku sam Duce został wybrany do Izby Deputowanych w Rzymie, zajmując jedno z 35 miejsc w parlamencie partii faszystowskiej. Chociaż rzadko uczęszczał na posiedzenia Izby, ponieważ uważał ją za winną obrazy parlamentu, poseł Mussolini docenił jednak towarzyszący jej bezpłatny bilet kolejowy na państwowe koleje, który później zreformował, a także fakt, że podczas sprawowania urzędu korzystał z immunitetu prawnego.
W 1921 roku jego partia zajmowała środkowe miejsce na liście posłów. Przed faszystami było 159 Liberalnych Demokratów, 146 Socjalistów i 104 członków Partii Ludowej; za nimi zaś 26 Agrarystów, 11 Komunistów, 10 Republikanów i 12 członków niemiecko-włoskich i słowiańsko-włoskich ugrupowań odłamowych. Oczywistym było, że aby zostać premierem – co było pierwotnym celem Mussoliniego – czwarta w kolejności Partia Faszystowska Duce musiałaby wejść do rządu w koalicyjnym gabinecie z innymi partiami parlamentarnymi i ich liderami.
Ale Mussolini stanął również przed problemem, który był dla niego wyjątkowy. Jego partia była jedyną, która zorganizowała, a czasem wręcz uzbrojone, grupy brutalnych awanturników, których celem było sianie mordów i chaosu w całym kraju, by przejąć władzę. Jego największą obawą, ponownie, było to, że jego plany stopniowego sukcesu zostaną przekreślone przez działania tych grup i inne wydarzenia, a on sam będzie zmuszony zdobyć Rzym. I właśnie tak się stało.
Później powiedział, że swoją zasadniczą decyzję o rozpoczęciu faszystowskiego „Marszu na Rzym” podjął sam 12 października 1922 roku, po burzliwym wiecu w Cremonie 24 września, podczas którego jego licznie zgromadzeni zwolennicy skandowali: „Do Rzymu! Do Rzymu!”. Poinformował o tym swoich podwładnych na szczycie partyjnym Fascios w Mediolanie 16 października i opracował pięcioetapowy plan przeprowadzenia marszu we Florencji 21 października.
Formalna Milicja Faszystowska, zrzeszająca wszystkie bandy i oddziały Arditi, wyłoniła się 24 października podczas masowego wiecu w Neapolu. W ogólnokrajowej proklamacji z 27 października, która zaczynała się od słów: „Sytuacja jest taka”, Mussolini zakończył deklaracją: „Faszyzm chce władzy i ją zdobędzie!”.
Twierdził również, że wyznaczył czterech dowódców Quadrumvirów, którzy mieli wyruszyć z pałacu Brufani w Perugii i rozpocząć marsz w miastach i wioskach, a następnie zmierzać do Rzymu w kilku mobilnych kolumnach. Tymi czterema mężczyznami byli: 58-letni generał Emilio de Bono, były dowódca IX Korpusu Armii Regularnej, jego główny doradca wojskowy, który sprzeciwiał się marszowi, twierdząc, że jego zaplanowanie i przeprowadzenie zajmie sześć miesięcy; zastępca Cesare Maria De Vecchi, który był wysłannikiem króla; sekretarz generalny partii Michele Bianchi, człowiek najbliższy Duce; oraz 25-letni buntownik Balbo, który chciał odebrać władzę w kraju starszemu Mussoliniemu.
Broń armii Mussoliniego
Aby uzbroić swoją różnorodną armię, liczącą 26 000 faszystowskich Arditi, nielegalne zapasy broni i amunicji były potajemnie pozyskiwane z życzliwych posterunków policji i niektórych koszar wojskowych, a zbrojownie, a nawet muzea, były przeszukiwane w poszukiwaniu zabytkowej broni palnej. Wśród broni znajdowały się strzelby, muszkiety, pistolety prochowe, kije golfowe, kosy, motyki ogrodowe, korzenie drzew, nogi stołowe, laski dynamitu, suszony solony dorsz, a nawet szczęka wołowa!
Do transportu wykorzystywano konie, wozy, ciężarówki, wagony, rowery, a nawet samochód wyścigowy z zamontowanym karabinem maszynowym oraz bardziej mobilne pociągi, podczas gdy wiele innych osób przemieszczało się w stronę stolicy pieszo.
Oprócz 55-letniego króla Wiktora Emanuela, Mussolini musiał przechytrzyć lidera Partii Liberalnej, 63-letniego premiera Luigiego Factę, który chciał stłumić narastającą rebelię siłą. Podobnie postąpił szef sztabu armii, 47-letni generał Pietro Badoglio, a także generał Emanuele Pugliese, dowódca dobrze uzbrojonego i lojalnego garnizonu rzymskiego, dysponującego karabinami maszynowymi, samochodami pancernymi i artylerią.
Nerwowy i roztrzęsiony Duce obawiał się również, że jeśli uda mu się doprowadzić do dymisji Facty przez króla, Jego Wysokość może ponownie mianować na urząd 80-letniego byłego premiera Giovanniego Gioliittiego, zagorzałego antyfaszystę.
„Armia wypełni swój obowiązek”
Król, który w ciągu 22 lat panowania mianował już 20 kolejnych premierów i w ciągu ostatnich trzech lat próbował współpracować z sześcioma rządami, nie był tego pewien. Jego minister wojny, bohater I wojny światowej, generał Armando Diaz, który był zwolennikiem faszyzmu, powiedział mu: „Armia wypełni swój obowiązek, ale lepiej nie wystawiać jej na próbę”.
Tymczasem wojska i drut kolczasty otoczyły XVI-wieczny pałac królewski Kwirynale, położony nad Rzymem, gdzie 200 kawalerzystów na białych koniach paradowało obok pancernych wozów z wieżyczkami i wieżami w cukierkowe paski. Patrolowano również siedem rzymskich wzgórz, 15 bram i 17 mostów na Tybrze.
Jego Wysokość był nieśmiałym, bojaźliwym człowiekiem, którego głównym celem było uratowanie tronu i dynastii przed wojną domową oraz przed rywalizującym kuzynem Amadeuszem, 53-letnim księciem Aosty, o którym wiadomo było, że flirtował z faszystami, aby zostać regentem. Wiktor Emanuel III groził abdykacją, podobnie jak cesarz Niemiec i car Rosji w latach 1917-1918. Wierzył, że włoska klasa średnia zaakceptuje Mussoliniego i jego faszystów jako mniejsze zło i miał rację.
Tymczasem generał Pugliese zażądał wprowadzenia stanu wojennego, a premier Facta, przewodniczący Rady Królewskiej, nakłonił króla do obiecania wydania rozkazu o stanie oblężenia o godzinie 21:00 dnia 27-go, lecz król odmówił jego podpisania następnego dnia. Facta zrezygnował, a następnie rozpoczął pospieszne negocjacje polityczne z wieloma byłymi włoskimi premierami, aby powrócić do władzy. Wszyscy oni pragnęli, aby Duce z Partii Faszystowskiej został ich drugim wicepremierem. Sprzeciwił się.
Mussolini zachowywał spokój w Mediolanie przez kilka poprzednich dni, pracując w biurze, jeżdżąc po wsi i dwa razy z rzędu pojawiając się w teatrze, jakby nic się nie działo. Mimo to trzymał w pogotowiu samochód, który miał go zabrać w bezpieczne miejsce w pobliskiej Szwajcarii, gdyby coś poszło nie tak. Jego telefon służbowy był podsłuchiwany przez policję.
Upiększony zamach stanu
Słynny Marsz na Rzym rozpoczął się o świcie, w ulewnym deszczu i przy temperaturze dziewięciu stopni Fahrenheita (ok. 9°F) powyżej zera (ok. 9°F) 28 października 1922 roku. Kiedy dowiedział się, że król odmówił wprowadzenia stanu wojennego tego samego dnia, Mussolini wiedział, że odniósł zwycięstwo, mimo że wojsko zestrzeliło pod Cremoną siedem Czarnych Koszul. W sumie zginęło kilkanaście osób, ale po marszu faszyści zawyżyli tę liczbę do zawrotnej, fałszywej liczby 3000, aby ich „walka” wydawała się jeszcze bardziej heroiczna.
Mediolańska redakcja gazety Mussoliniego była zabarykadowana ogromnymi zwojami papieru gazetowego i drutem kolczastym, a strzegła jej osobliwa mieszanka faszystów, policji i wojska. Na drugim piętrze biura Mussoliniego znajdowały się granaty ręczne w tacach na biurkach, a sam Duce, zdenerwowany, był widziany z karabinem w dłoni. Melodramatycznie napisał w swojej autobiografii z 1928 roku: „Doszło do gwałtownej wymiany strzałów… Załadowałem karabin i zszedłem, by bronić drzwi… Kule świsnęły mi koło uszu”.
W rzeczywistości szef policji w Mediolanie odmówił aresztowania go, a burmistrz i dowódca Gwardii Królewskiej wspólnie poprosili o rozejm, wycofując w ten sposób swoich ludzi o kolejne 200 jardów. W ten sposób kryzys minął.
Już w momencie, gdy nowa faszystowska milicja, zorganizowana w kohorty i legiony cesarstwa rzymskiego, mająca do dyspozycji konsulów i dowódców stref, ruszyła do marszu, wkrótce przejmowała centrale telefoniczne, urzędy telegraficzne, wodociągi, urzędy pocztowe i inne budynki rządowe w całych Włoszech.
Mussolini przejmuje władzę
Pełen pewności siebie Mussolini odmówił trzech telefonów z pałacu, aby przyjechać do Rzymu i utworzyć nowy gabinet koalicyjny, zajmując pierwsze miejsce jako najmłodszy premier w historii Włoch. Zażądał, aby królewski doradca wojskowy, generał Arturo Cittadini, wysłał telegram podyktowany przez niego, aby otrzymać oficjalną prośbę na piśmie. Podobnie jak król, ostrożny Duce również obawiał się aresztowania i rozstrzelania jako rebelianta w Rzymie.
Ubrany w pełny mundur wojskowy, promienny Mussolini sprawia wrażenie pewnego siebie i zdecydowanego wobec tłumu wielbicieli.
Wiktor Emanuel zaproponował wysłanie po niego specjalnego pociągu, ale Mussolini i pięciu jego współpracowników wsiedli do regularnego nocnego pociągu sypialnego z Mediolanu do Rzymu w dniach 29-30 października. W ten sposób jego osobisty „Marsz na Rzym” obejmował jedną, 14-godzinną podróż pociągiem w wagonie kolejowym. Przybył do Rzymu i zamieszkał w apartamencie w hotelu Savoy. Prawie przyleciał samolotem i myślał nawet o wysiadaniu z pociągu za miastem, aby wjechać do miasta konno. Zrezygnował jednak z wjazdu do miasta konno, aby nie narazić się na śmieszność.
Mussolini ujrzał króla o 11:45 w sali recepcyjnej Pałacu Kwirynalskiego i został 60. premierem liberalnych Włoch od 1870 roku. Później zarzucano mu, że powitał go gromkim głosem: „Wasza Wysokość, przynoszę wam Włochy Vittorio Veneto”, włoskie zwycięstwo w I wojnie światowej, ale sam twierdził, że w rzeczywistości powiedział: „Wasza Wysokość wybaczy mi strój. Przybyłem z pola bitwy”, czego nie zrobił. Król uznał go za „człowieka zdeterminowanego”, a Duce stwierdził, że nowy duet „od tego dnia” będzie dominował w faszystowsko-sabaudzkich Włoszech przez kolejne 23 lata.
Początkowo Mussolini objął urząd nie tylko jako premier, ale także jako minister spraw zagranicznych i minister spraw wewnętrznych, a na tym ostatnim stanowisku mianował generała De Bono swoim nowym szefem policji, a Balbo dowodził faszystowską milicją. Premier Facta został wyprowadzony z urzędu przez 11-osobową faszystowską gwardię honorową, ponieważ stracił syna na wojnie.
Pierwsze posiedzenie gabinetu Il Duce odbyło się w jego apartamencie na drugim piętrze hotelu Savoy, daleko od jego taniego mieszkania przy Foro Bonaparte 38, gdzie zostawił swoją rodzinę w Mediolanie.
Jak powiedział swojemu bratu Arnaldo: „Gdyby tylko nasz ojciec żył!” Jego żona Rachele, usłyszawszy tę nowinę, wykrzyknęła: „Co za typ!”
„Wybaczyłam mu i wzięłam pałkę”
Następnego dnia, 31 października 1922 roku, maszerujące kolumny faszystów w końcu dotarły do Rzymu. 1 listopada Mussolini nakazał im ponownie wymaszerować na dworzec kolejowy, aby wszyscy mogli wrócić do domów.
Tego dnia wycofujące się kolumny faszystów maszerowały z powiewającymi liśćmi palmowymi przed Pałacem Kwirynalskim w pięciogodzinnej paradzie, którą król, jego nowy premier i generał Diaz oglądali z balkonu królewskiego. Król oświadczył: „Mussolini uratował naród. Dom Sabaudzki musi być wdzięczny”.
Ludność rzymska wyraziła zgodę. Wartość lira spadła, ale giełda się poprawiła. Wieczne Miasto ogarnął świąteczny nastrój, tłumy uzbrojone w flagi demonstrowały swoją aprobatę przed Kwirynalem, a wszystkie kwiaciarnie szybko wyprzedawały swoje towary. Stan wojenny nie został ogłoszony, a faszyzm był postrzegany przez większość jako ostateczna deska ratunku przed obawianą alternatywą w postaci anarchii i czerwonej rewolucji, choć w rzeczywistości nie istniało żadne takie zagrożenie.
Benito Mussolini, syn kowala ze wsi Forli, doszedł do władzy w wyniku kolejnych niepowodzeń rządów liberalnych, powszechnej apatii do polityki oraz strachu przed wysokimi podatkami i reformami społecznymi ze strony ziemiaństwa, które finansowało Partię Faszystowską.
Nowa pierwsza dama faszystowskich Włoch opowiedziała później historię o jednym z pierwszych gości, który odwiedził jej sławnego męża: sierżancie karabinierów, który przyniósł pałkę. Chciał przeprosić Duce za aresztowanie go podczas demonstracji w Forli i ofiarować mu pałkę, którą go uderzył.
„Wybaczyłem mu i przyjąłem pałkę” – powiedział Mussolini – „filozoficznie”.
https://warfarehistorynetwork.com/article/benito-mussolini-the-fascist-march-on-rome/
