GAZETA WARSZAWSKA - Raoul Wallenberg i muntliga källor Attila Lajos

På sommaren 1944 skickades Raoul Wallenberg som representant för det

svenska Utrikesdepartementet till Budapest med uppdraget att rädda ungerska

judar, som hade anknytning till Sverige. Hans räddningsaktion har gått till

eftervärlden som en av de största humanitära räddningsinsatserna någonsin,

och det har uppstått en hjältegloria kring Raoul Wallenbergs person, en gloria

som blivit allt större ju längre tid som gått. 1981 blev han utnämnd till

amerikansk hedersmedborgare för räddandet av 100

000 judar i Budapest.

Var detta möjligt?

Latem 1944 r. na jej przedstawiciela wysłano Raoula Wallenberga

Szwedzkie MSZ w Budapeszcie z misją ratowania Węgrów

Żydzi związani ze Szwecją. Jego akcja ratunkowa miała miejsce

potomność jako jedna z największych humanitarnych akcji ratunkowych w historii,

a wokół osoby Raoula Wallenberga pojawiła się heroiczna aureola, aureola

który z czasem stał się większy. W 1981 został powołany

Honorowy obywatel USA za uratowanie 100

000 Żydów w Budapeszcie.

Czy to było możliwe?

Raoul Wallenberg i muntliga källor

Attila Lajos

Denna artikelns främsta syfte är att göra en källkritisk analys av någramuntliga källor som skapades av forskare eller media för att beskriva Raoul Wallenbergs verksamhet i Budapest. Det handlar framför allt om en del av

det stora antalet intervjuer som gjordes inom Raoul Wallenberg Projektets

ramar på Uppsala universitet under 1988 och 1989, men även vissa egna

intervjuer och andra muntliga berättelser producerade i inför medierna¹.

År 2004 publicerades min avhandling om Raoul Wallenberg i Växjö.

En bearbetad ungersk version publicerades efter ytterligare forskning i

ungerska säkerhetstjänstens arkiv i Budapest 2007. Båda böckernas hu

vudfrågeställning kan sammanfattas på följande sätt:

På sommaren 1944 skickades Raoul Wallenberg som representant för det

svenska Utrikesdepartementet till Budapest med uppdraget att rädda ungerska

judar, som hade anknytning till Sverige. Hans räddningsaktion har gått till

eftervärlden som en av de största humanitära räddningsinsatserna någonsin,

och det har uppstått en hjältegloria kring Raoul Wallenbergs person, en gloria

som blivit allt större ju längre tid som gått. 1981 blev han utnämnd till

amerikansk hedersmedborgare för räddandet av 100

000 judar i Budapest.

Var detta möjligt?

Slutsatserna efter undersökningen av de tillgängliga dokumenten var att

Wallenberg inte räddade 100

000 människor².

Den svenska legationen

hade som mest något mindre än 7

000 judar under sitt beskydd i det

internationella ghettot i Budapest i december 1944.

Wallenberg och hans judiska medarbetare på den svenska legationens humanitäravdelning gjorde

ett extraordinärt jobb för att skydda och försörja dem. Fram till mitten av

december 1944 hade detta arbete även den ungerska regeringens officiella

stöd. Även den högerextrema pilkorsregeringen som tillträdde den 15 oktober 1944 lämnade judarna försedda med svenska eller andra utländska

skyddspass eller skyddsdokument under dessa organisationers beskydd.

Den accepterade även det att dessa judar skulle undantas förordningarna

som gällde de andra ungerska judarna. När deportationerna till Tyskland

återupptogs under mitten av november 1944 undantogs judarna med

skyddspass från deportation genom order av den ungerska regeringen. Ju

darna med svenska skyddspass som hamnade i deportationstågen på grund

av vissa lägre pilkorsinstansers överdrivna iver och judehat plockades ut

och hämtades tillbaka till Budapest med den ungerska pilkorsregeringens

uttryckliga tillstånd och stöd. Det var dessa knappt 600 judar som kan

betraktas som räddade i ordets egentliga mening. Men framför allt från

deportation, inte från en säker död som det ofta påstås.

I mitten av december 1944 lämnade den ungerska regeringen Budapest

och efter den 25 december 1945 upphörde det officiella stödet för den

svenska legationens skyddsverksamhet. De svenska skyddslingarna utsattes

för systematiska allvarliga övergrepp, de svenska skyddade husen attackerades och många skyddslingar fördes bort och dödades av kringströvande pilkorsgäng i slutet av december 1944 och början av januari 1945. Runt 3 000 av de svenska skyddslingarna togs sedan till det allmänna ghettot i

början av januari 1945. De andra knappt 4 000, liksom alla judar i Budapest, befriades till slut genom den Röda Arméns ockupation av Budapest.

Finns det några uppgifter eller nya aspekter av de svenska räddningsaktionerna i intervjuerna som gjordes inom Raoul Wallenberg Projektet, av mig själv eller i media som skulle kunna modifiera dessa slutsatser? Hur ska vi behandla uppgifterna som förmedlas i dem? Kan vi använda dem för att

rekonstruera det faktiska händelseförloppet eller är det mer de intervjuades

föreställning om hur ”det borde ha varit” som vi framför allt får i dessa

intervjuer? Denna är denna artikels kompletterande huvudfrågeställnig.5

Raoul Wallenberg Projektet vid uPPsala univeRsitet

Raoul Wallenberg Projektet startades på initiativ av representanter för

Wallenberg stiftelsen under år 1988. Den första tanken var att projektet

skulle genomföras inom ramen av ett oral history projekt som startades på

Columbia University Oral History Research Office. Uppsala universitetets

roll var endast att ge ”credibility”, det vill säga status åt projektet.

Det definitiva beslutet om att projektet i sin helhet skulle genomföras

av Uppsala universitet togs efter ett möte mellan Uppsala Universitetets

och Wallenberg stiftelsens representanter, den 30 och 31 januari, 1989.

220

Projektets mål var att skapa en omfattande databas om Raoul Wallenberg

och att samla in de muntliga uppgifter som fortfarande fanns tillgängliga

om Raoul Wallenbergs aktivitet i Budapest. Projektets finansiering skedde

huvudsakligen genom Wallenberg stiftelsen och Marcus och Amalia Wal

lenbergs minnesfond.8

Insamlandet av all material för Raoul Wallenberg-projektets databas

bedrevs mellan åren 1989-1991.

inteRvjueRna inom Raoul WallenbeRg PRojektet viduPPsala univeR sitet

170 intervjuer genomfördes inom projektets ram (12 i Sverige, 47 i Israel,

53 i Ungern, 58 i USA). Något mindre än hälften av intervjuerna gjordes

med kvinnor och 56 av intervjuerna gjordes med personer som var 20

år eller yngre 1944. 72 intervjuer gjordes med f.d. innehavare av svenskt

skyddspass. Av dessa var 36 kvinnor och 33 var ungdomar eller barn på 20

år eller mindre 1944.9

Ett förvånande stort antal intervjuer (62) gjordes med personer som

inte har haft någon kontakt med Raoul Wallenberg och hade mycket svaga

eller ingen kunskap om Raoul Wallenberg och hans aktivitet under kriget.

Bland dessa fanns även många innehavare av svenska skyddspass. De flesta

av dessa var dock minderåriga 1944.

Intervjuer med andra organisationers skyddslingar

20 av intervjuerna gjordes med personer som hade ett annat skyddspass

än svenskt och 5 med sionister som – enligt egen utsago - tillhörde den

sionistiska underjordiska motståndsrörelsen. Av dessa anger två att de har

samarbetat med Raoul Wallenberg.10

Trovärdigheten av uppgifterna i intervju 514 försvagas dock av det faktum att den intervjuade anger att det var

en rumänsk officer som talade perfekt tyska som mötte Raoul Wallenberg

den 14 januari och tog Wallenberg till det ryska högkvarteret i Cinkota i

östra Ungern.11

Uppgifterna i intervju 538 är mer trovärdiga. Det handlar

om 2-3 tillfällen då den intervjuade hämtade själv svenska skyddspass på

den svenska legationens humanitäravdelning till vissa medlemmar i den

sionistiska motståndsrörelsen. Han minns inte var den svenska legationens

humanitäravdelning fanns, men påstår att han fick passen direkt ifrån

Wallenberg.

221

Intervjuer med medlemmar av andra organisationer

Det finns också många intervjuer med människor – judar eller icke judar –

som inte var innehavare av svenskt skyddspass, men samarbetade på olika

sätt med Wallenberg.

Två intervjuer finns med Internationella Röda Korsets (IRK) medarbetare Sára Karig och Kárász Arthúr och en med nuntiaturens medarbetare

Tibor Báránszky.12

Det finns även två intervjuer med József Eliás och Ferenc

Kálmánffy som var deltagare i den ungerska patriotiska motståndsrörelsen

och en med den spanske representanten, den numera berömde italienaren

Giorgio Perlasca.13

Dessa intervjuer kastar ett nytt ljus på samarbetet mellan de olika räddningsaktionerna i Budapest.

Man kan se tydligt att samarbetet var sporadiskt. Wallenberg träffade

den viktige motståndsmannen Eliás endast två gånger och det är högst

osannolikt att det är Wallenberg som motståndsmannens Kálmánffys fantasifulla berättelse handlar om. Kálmánffy säger själv att han har insett bara

efter kriget att det borde ha varit Raoul Wallenberg den okände personen

som han såg på sitt befäls kontor.

Báránszky, som var katolsk teolog och nuntiaturens ungerske representant, såg Wallenberg 2-3 gånger på nuntiaturen. Han har inte haft några

närmare kontakter med honom trots att han har haft en viktig befattning

där. Han berättar dock om sitt intryck som han fick då om att Wallenberg

var ”awfully smart in organising food”. Med tanke på Wallenberg affärsintressen och affärsförbindelser just i livsmedelbranschen, var detta inte

förvånande.Báránszky betonar särskild pilkorsutrikesministern Keménys

tillmötesgående attityd: ”very little would have been accomplished if Gábor Kemény would have not held his shoulder against his goverment ...”

säger han.14

Detta uttalande bekräftas med råge av intervjun med utrikes-

Detta uttalande bekräftas med råge av intervjun med utrikesministerns änka, baronessan Elisabet Kemény.15

Denna intervju innehåller också märkliga detaljer kring Wallenbergs påstådda Stockholmsresa i

under andra delen av oktober 1944 och om Wallenbergs kontakter med

den sovjetiske ambassadören i Stockholm, Madame Kollontaj under hans

påstådda hemresa.

Den viktiga medarbetaren på Internationella och Svenska Röda Korset,

Sara Karig såg Wallenberg sällan, och pratade en enda gång med honom.

Hon var samtidigt i nästan dagliga kontakter med Svenska Röda Korsets

ledare i Budapest, Valdemar Langlet och Asta Nilsson. Internationella

Röda Korsets andreman i Budapest, Arthur Kárász– som var f.d. ungersk

statssekreterare på finansministeriet – såg Wallenberg en enda gång för en

kort stund och detsamma gäller för Otto Roboz, som ledde det stora barn

222

hemmet på Vilma királyné utca 25-27, som var under IRK:s beskydd.16

Kárász påpekar att Wallenbergs organisation var ”en av de 4-5 (räddnings)

organisationer som arbetade i staden. Och man får inte överdriva. Ingen av

dessa organisationer var allomfattande”.17

Den spanske representanten Giorgio Perlasca är mycket kritisk till

bilden av Wallenberg, så som den framkommer i Raoul Wallenberg litteraturen efter kriget. Han påstår att Raoul Wallenbergs roll och inflytande

i Budapest blev minimal efter mitten av december 1944, på grund av de

dåliga relationerna mellan den ungerska regeringen och den svenska legationen. I slutet av december var detta inflytande noll, påstår Perlasca, och

Wallenberg gömde sig på olika ställen i Budapest. Han bad även Perlasca

ge honom husrum en kväll i början av januari.

Dessa intervjuer visar att ingen permanent samordning fanns mellan de

olika räddningsaktionerna i Budapest; speciellt inte på dem lägre nivåerna,

där försörjningsfrågor och enstaka räddningsaktioner ordnades. De visar

också med all tydlighet att Raoul Wallenberg inte spelade en ledande roll

för alla räddningsaktionerna.18

Även intervjuer med Pilkorspartiets f.d. medlemmar, som samarbetade

sporadisk med Raoul Wallenberg finns. ”Detta blir den mest fantastiska

delen av min aktion”, påstår Ferenc Csehi att Wallenberg har sagt när han

anställde några pilkorsare på den svenska legationens humanitäravdelning.19

Han träffade dock sällan Wallenberg. Han höll framförallt kontakten med

den svenska legationens humanitäravdelnings judiska anställda. Andor

Zsögöd påstår i sin tur att han träffade Wallenberg en gång, då han fick 30

bianco skyddspass från honom.20

Skyddspassen skulle överlämnas till en rik jude, Zimmermann.

Den mest intressanta är dock en intervju med pilkorsofficeren István

Varga.21

Han arbetade under ledning av den berömde Ferenc Fiala på pilkorspartiets pressavdelning. Han påstår att Wallenberg, tillsammans med

Valdemar Langlet besökte Fiala några gånger.22

Besökens anledning var att be om Fialas stöd för att få livsmedel ur de statliga lagren för de svenska

skyddslingarna. Den 20 december erbjöd de svenskt skyddspass i utbyte

mot livsmedel. Varga vägrade, men han anger att Fiala hjälpte till. Mer

intressant är dock en annan uppgift. Varga berättar om en f.d. ungersk

fanjunkare från det ungerska flygvapnet som påstod till Varga efter kriget

att han fick order att överlämna två kortvågiga radiosändare till den svenska

legationen i december 1944. Med tanke på att ordern kunde komma från

en av motståndsrörelsens huvudfigurer, Zoltán Mikó, som var flygkapten

i den ungerska generalstaben, är denna uppgift ganska trovärdig. Detta

223

betyder också det att någon på den svenska legationen borde ha använt

dessa sändare.23

Intervjun med pilkorsbossen Pál Szalai och hans adjutant Ferenc Perjéssy lämnar inga dubier om att Wallenberg fick stöd av personer med

ungersk maktbefogenhet även efter julen 1944 när det officiella stödet för

den svenska räddningsaktionen definitivt upphörde.24

Speciellt viktiga ochintressanta är intervjuerna med Lajos Bajusz som var en av gendarmerna

som agerade som Raoul Wallenbergs livvakt och följde honom nästan

överallt under hans sista dagar i Budapest. 25

Bajusz avslöjar att Wallenberg hade gendarmer som livvakter från slutet av december och att både den

svenska legationens humanitäravdelning på Üllői út 2-4 och Hazai Banks

byggnad, där de viktigaste svenska skyddslingarna bodde under de sista

dagarna innan Pest intogs av ryssarna, vaktades av gendarmer.

Om Raoul Wallenbergs kontakter med medlemmar från det ungerska

socialdemokratiska partiet finns endast en intervju, med Otta Istvánné.26

Otta hette Teréz Biró 1944 och var nära släkt med en av socialdemokratiska

partiets ledare, Miklós Kertész. Hon agerade sedan som förbindelselänk

mellan Raoul Wallenberg och det socialdemokratiska partiets ledning.

Hennes namn och adress fanns på listan som Vilmos Böhm gav till Wal

lenberg i Stockholm innan dennes avresa. Hon träffade dock Wallenberg

endast två gånger och under helt odramatiska förhållanden. Den första

gången var i juli när Wallenberg kom till hennes bostad för att informera

sig om socialdemokratiska partiets situation. Andra gången träffades de i

oktober, när hon skulle hämta de svenska skyddspassen avsedda för socialdemokrater som var i fara efter pilkorskuppen på den svenska legationens

humanitäravdelning.

Intervjuer med judar anställda på den svenska legationens

humanitäravdelning

Mycket viktiga är de 11 intervjuer som gjordes med den svenska

legationens humanitäravdelnings judiska anställda. Intervjuerna avslöjar

viktiga detaljer om hur arbetet organiserades på svenska legationens humanitära avdelning, vilka avdelningar som fanns, hur de fungerade och om

vilken roll Raoul Wallenberg spelade i deras aktivitet. Det som tydligast

framkommer är den mycket viktiga rollen som de ungerska ledarna och

speciellt ”andremannen” på den svenska legationens humanitäravdelning,

den före detta direktören Hugo Wohl spelade. Alla anställda på den svenska

legationens humanitäravdelning intervjuade inom RWP – förutom en –

anställdes nämligen av Wohl, utan Raoul Wallenbergs inblandning. Det

224

enda undantaget, Ödön Singer anställdes genom medlingen av en annan

ungersk anställd på den svenska legationens humanitäravdelning, fru

Zsigmond Morvai, redan i augusti 1944. 27

En annan märklig aspekt är att nästan alla f.d. anställda uppger att de träffade Raoul Wallenberg mycket

sällan på den svenska legationens humanitäravdelning på Üllői út 2-4.28

De som oftare såg Wallenberg anställdes tidigt, redan i september-oktober

1944, innan den svenska legationens humanitäravdelning flyttade till Pest

sidan, på Üllői út 2-4 (som dock var inte långt ifrån legationsbyggnaden

på Gyopár utca i Buda).29

De andra, som anställs på Üllői út 2-4 under november 1944 såg nästan aldrig Wallenberg. 30

Péter Nádas, Victor Ajtay,György Schiller och George Sebök var ungerska judar som blev anställda

på den svenska legationens humanitäravdelning i november 1944. Nádas påstår att han såg Wallenberg ibland, Ajtay såg honom kanske en gång.

Sebök påstår att han såg Wallenberg ett par gånger, men sannolikheten att han förväxlar honom med Károly Szabó i berättelsen är stor.31

Schiller såg aldrig Wallenberg på den svenska legationens humanitäravdelning på Üllői út 2-4. 32

De anställda som såg Wallenberg betonar den stora respekten som Raoul Wallenberg omgärdades av alla judiska anställda på den

svenska legationens humanitäravdelning. Han var en upphöjd herre som

man knappt vågade tilltala. De har dock inte bevittnat en enda konkret

räddningsaktion och kan inte heller ur egen erfarenhet beskriva Wallenbergs agerande i något konkret fall.

Det kan finnas flera förklaringar till Wallenbergs frånvaro från den

svenska legationens humanitäravdelning. Den ena är att han föredrog

vistas på den svenska legationen på Gyopár utca, där de andra svenskarna

fanns. Innan var det lätt att bara gå över till den svenska legationens humanitäravdelning eftersom den fanns i legationens grannbyggnad. Men Üllői

út 2-4 var på andra sidan Donau, knappt två kilometer från den svenska

legationen. Den andra förklaringen är att det mesta av vardagsaktiviteterna

ordnades av humanitäravdelningens judiska ledning, och Wallenberg kom

dit endast när han tillkallades. Denna verkar vara den mest plausibla förklaringen. Intervjun med typografen som framställde de svenska skyddspass

formulären visar att även denna viktiga aktivitet sköttes uteslutande av den

svenska legationens humanitäravdelnings judiska anställda.33

Intervjuer med judar som direkt räddades av Raoul Wallenberg

Räddningsaktionerna där Raoul Wallenberg direkta medverkan bevisligen

ägde rum skedde huvudsakligen på två ställen och tillfällen. Nästan alla

de personer som ansåg sig vara räddade av Raoul Wallenberg personligen

refererar till dessa två händelser:

225

Under dödsmarscherna mot den österrikiska gränsen och på överlämningsställena i Hegyeshalom.34

(7 intervjuer)

På banngården i Józsefváros i Budapest, där arbetstjänst judar

som var innehavare av utländska skyddspass skulle transporteras

till Tyskland. De judar som hade svenska skyddspass plockades

ut och transporterades tillbaka till de svenska skyddade husen. (8

intervjuer)

Det finns sex intervjuer som handlar om räddningsaktioner som inte är i

samband med de ovannämnda händelserna, där Raoul Wallenbergs (in)

direkta medverkan förutsätts, eller till och med påstås. Dessa berättelser

är dock oftast motsägelsefulla och emotsägs av andra intervjuer där det

berättas om andra räddare än Wallenberg vid samma tillfällen. Det handlar

om en räddningsaktion vid Donau stranden, där judiska kvinnor och män

fördes bort och skulle skjutas i Donau efter pilkorsrazzian mot svenska

legationens hus på Katona József utca 21 (3 intervjuer).35

I två av dessa berättas det om en stor svart bil som stannar vid den judiska kolonnen och

någon av passagerarna i bilen beordrar pilkorsarna att föra tillbaka judarna

till pilkorshuset. En av de inblandade, fru János Solymos ansåg att det

borde ha varit Wallenberg som satt i bilen men Eugén Türkl, som också

var närvarande, säger att passagerarna i bilen var ungerska officerare ”[...]

som inte var lika galna som de andra”. Den tredje intervjuade bevittnade

endast razzian mot huset men såg inte den svarta bilen utan endast hörde

om den senare.

En intervju innehåller en detaljerad berättelse om Raoul Wallenbergs

insats den 4 december 1944, när han körde efter ett tåg som transporterade till Tyskland judar med riktiga utländska medborgarskap, bl. a.

amerikanska. Aktionen misslyckades men Wallenberg plockade ut 3 andra

judar med svenskt skyddspass från ett annat deportationståg. 36

Den andreberättar om en annan räddningsaktion på en gata i Budapest som inte var

i samband med händelserna i de tre ovannämnda husen. Den intervjuade

Abrahams Irene såg dock aldrig Wallenberg innan eller efter händelsen.

Hon berättar att hon själv och 8 andra judiska kvinnor har blivit arresterade

och bortförda av tyskar soldater från ett kloster där de gömde sig. På väg

mot Donaustranden hejdades dock den lilla gruppen och vakterna av

en stor svart bil med den svenska flaggan på. ”A beautiful young man, about

30 years old” steg ut ur bilen och samtalade med det tyska vaktbefälet,

som för kvinnorna istället för Donaustranden till det svenska konsulatet.

Kvinnorna släps in i byggnaden och blir räddade. Abrahams påstår också

233

fanns och att någon med nästan övermänsklig makt och skicklighet ver

kade för offren i Budapest. Denna myt och den stora uppmärksamheten

som kom efter kriget gjorde att nästan alla som på något hade kontakt med

räddningsaktionerna i Budapest 1944 ville bli förknippade med Wallen

berg. Många judar visade sig vara måna att intervjuas och sedan deklarerar

i intervjuerna att de har blivit räddade av Wallenberg trots att de hade ett

annat skyddspass, inte svenskt, och en genomläsning av intervjun visar att

de inte ens kände till Raoul Wallenbergs aktivitet under kriget!

Det finns alltså en uppenbar risk med dessa berättelser när det gäller

sökandet efter historiska fakta. De ovannämnda omständigheterna för

vrängde nämligen uppfattningen av situationen i Budapest och ledde till

att Raoul Wallenbergs roll överskattades kraftig.

Man kan se tydligt hur myten skapades i svaren som de intervjuade gav

på hypotetiska frågor av typen ”vad tror du om Raoul Wallenbergs roll ...”

eller ”hur tror du att han lyckades ...?” som – direkt eller indirekt – ofta

ställdes i slutet av intervjuerna. Svaren kan mer eller mindre sammanfattas

på följande sätt:

Vem var Raoul Wallenberg och varför kom han till Budapest?

Det mest vanliga svaret på denna fråga är att Raoul Wallenberg var

medlem i en mycket viktig och inflytelserik familj i Sverige som lämnade

på eget initiativ sitt bekväma och trygga liv i Stockholm och kom till Bu

dapest endast för att rädda de utsatta judarna.

På viket sätt arbetade han och varför lyckades han?

Svaren är oftast att han arbetade ensam och nästan självständigt. Han

lyckades på grund av hans personliga egenskaper: Wallenberg var både

extremt modigt men också listig.

Vad var dessa skyddspass och varför respekterades dem av tyskarna

eller de ungerska myndigheterna?

Här svarar många av de intervjuade att skyddspassen var Raoul Wallen

bergs påhitt och de respekterades endast på grund av hans stora inflytande

och skicklighet i att övertyga tyskarna och de ungerska myndigheterna om

skyddspassens riktighet. Hela skyddspass aktionen var en bluff som fung

erade endast genom hans skickliga manövrering. Eftersom det var ganska

svårt att förklara varför tyskarna och framför allt de ungerska pilkorsarna

lät sig luras genom en så uppenbar bluff presenteras de oftast som oför

ståndiga och okultiverade bärsärkar som inte förstod sig på ”internationell

politik”.

Denna diskrepans mellan resultaten i den

dokumentära undersök

ningen och även många ögonvittnesskildringar och det som framkommer

ur berättarnas värdering av Raoul Wallenbergs roll och insats tvingar fram

234

några ytterligare funderingar, både om dessa berättelser och om muntlig

historia. En av de viktigaste slutsatserna inom muntlig historia är näm

ligen det att ”a human beings past experience is what he or she makes of

it before the historian begins to interpret it”.

Denna medför dock en

dubbel biasmöjlighet. Genom att peka på denna dubbla

bias

möjlighet

bör vi fästa uppmärksamheten på behovet av ett ”angrepp på bred front”

när man börjar analysera och kommentera intervjuer och skriva historia

utifrån muntliga berättelser.

Som R.G. Collingwood uttryckte det

: ”For

historical thinking means nothing else than interpreting all the available

evidence with maximum degree of critical skill”.

Samma tänkande som för vanlig källkritik måste tillämpas även i

muntlig historia.

Samtidigt måste vi fundera på vad som vi egentligen vill ta reda på:

situationen eller processen. Eller med andra ord: vill vi beskriva eller

förklara det som har hänt. Vill vi beskriva vad som har hänt måste man

framför allt ta reda på ”fakta”. Tror vi att dessa finns som ”rena saker” som

har samma intersubjektiva innehåll både i en synkron och i en diakron

mening och anser vi att historievetenskapens sak är att kunna avgränsa

och beskriva dessa då förkastar man muntlig historia ty muntlig historia

”täcker fakta med förklaringar”. Men om vi inte nöjer oss med ”rena fakta”

utan vill ta reda på hur folk

använder

– eller kanske rentav

tillverkar

–

det som sedan kallas ”fakta”, då är vi intresserade av muntlig historia.

Muntlig historia kan också, paradoxalt nog, bli en bra väg även mot det

som är den objektiva historiens ambition: intersubjektivitet. Ty använd

ning eller ”tillverkning” av fakta sker för att

intersubjektivt

underbygga

berättelse

– som ger en svarsvariant på den processuella

varför

frågan

både för berättaren och historikern. Vilka fakta för vilka berättelser? Vilka

är de fakta som anses göra berättelsen trovärdigt? Och hur ska de ordnas

och tillämpas? Sättet på vilket strukturering av fakta sker i en berättelse

säger oftast mer om intersubjektivitetens tidsbundna krav än själva den

blotta faktamängden. Minnet är bristfälligt när det gäller fakta men det är

mycket mindre bristfälligt när det gäller allmänna förhållanden och inte

minst när det gäller kriterierna för trovärdighet. Berättelsen måste vara

sannolik och på så sätt avslöjar den den gällande verklighetsuppfattningen.

På så sätt hjälper den oss förstå både hur och varför saker har skett så som

de har skett och hur de uppfattas i berättelseögonblicket. Den visar hur

händelserna tolkades och tolkas och sätts i sammanhang och den visar

den ofta

ad hoc

påhittade kausaliteten som kopplar ihop fakta och gör

de meningsfulla och verkningsfulla.

Vill vi förstå denna process då är vi

235

överens med Alistair Thompson när han skriver:

”Among the most obvious

sources for contemporary history are the memories of people who have lived

through past events”.

Muntlig historia handlar dock mycket mindre om vad som har hänt och

mycket mer om hur folk uppfattar och berättar om den tidigare uppfatt

ningen om vad som har hänt. I denna mening kan muntlig historia öppna

möjlighet till förståelsen av hur myter skapas och fungerar i historien.

Den symboliska masskommunikationens begränsade karaktär gör att den

delade – för gruppen gemensamma – världsuppfattningen är mycket enkel

konstruerad. Långlivade färdiga mallar måste användas,

mallar

som är till

räcklig gamla för att

kännas och delas

intuitivt av alla som tillhör gruppen.

och

hjälte

och

offer

är oftast grundläggande strukturerande principer

i dessa mallar. Kunskap om dessa mallar kan berätta mer om perioden än

en ”verklighetstrogen” beskrivning ty de visar vilka var ”tankebrickorna”

som har använts för att ge en gemensam grupprepresentativ tolkning av

den s.k. verkligheten. Tillhörigheter och uteslutningar beror på delande

eller icke delande av dessa mallar.

Med hjälp av dessa mallar konstruerar människan ”myten” som sedan

blir till grund för upplevelsen och upplevelsen blir till grund för vidare

aktioner... Här menar jag inte det att för initieringen och motiveringen

av varje handling skapas en sammanhängande berättelse – en ”myt”. Det

handlar mer om användandet av dessa färdiga mallar och stereotypier som

underlättar ”uppfattningsbildningen”; och också om människans sätt att

omkonstruera verkligheten efter egna värdeskalor. Denna omkonstruerade

värld står sedan som grund för den senare handlingen och den skapande

aktiviteten. Denna aktivitet frambringar därefter en realitet som är absolut

påtaglig, närvarande och ofrånkomlig.

Det är därför viktigt att kunna tyda myter och stereotypier för förståel

sen av människors deltagande och handlingar i de angivna situationerna.

”Myth is a fundamental component of human thought ...

(and) myth

has lost neither its imaginative purchase nor its living power as a historical

force today”.

Genomläsningen av Raoul Wallenberg intervjuerna bekräf-

Genomläsningen av Raoul Wallenberg intervjuerna bekräf

tar detta.

Myter är idealbildande: både bakåt för att förklara ”vad som har hänt”

eller ”varför har vi gjort så?” men också ”framåt” som ideal om hur världen

ska se ut och om hur vi ska bete oss: myten om det kvinnliga eller manliga

idealet, om hur en hjälte ska vara osv. Det är dessa ideal som driver män

niskorna och deras handlingar och har kanske den största historieskapande

effekten. En historiker som alltför länge är skolad i ”faktasökande” veten

skapliga värderingar kan ofta missa detta.

236

[... ] we risk missing their real historical significance. For such constructed

myths have an extraordinary power to rally whether at the ballot box or on

the battlefield ... As western historians trained in a rationalistic tradition

of cause and effect it is not easy for us to evaluate the power of symbols,

the force of illusion.

Yet it is not the less real for that”, skriver Samuel och

Thompson, och jag kan bara hålla med dem.

Kanske den mest ataviska av mytens arketyper är Det Goda och Det Ondas

kamp och människan – offret – mellan dem. Så småningom simplifieras

alla berättelserna till denna grundläggande form men i deras färd passerar

de olika stadier som ger väsendet till olika historiska perioder. Berättel

serna uppfattas alltid ”motsvara” verkligheten av dem som berättar, och

vi borde oftare fundera över om inte denna verklighet är just den som gör

att den andre ”mätbara” verkligheten kan överhuvudtaget bli begriplig för

oss. Rätt gjort kan muntlig historia ge oss möjlighet att se och analysera

hur kunskap byggs upp på en realitet

filtrerad och rentav skapad

av mytens

och berättelsens logik.

En analys av dem är viktig också för att förstå processerna som följde

efter händelserna, de kausala effekterna, ty myten i ett senare skede blir

ofta mer verklig och mer verksam än de faktiska händelserna som gav upp

hov till den. Men trots deras uppenbara kunskapsfrämjande roll bör dessa

”konstruerade myter” användas med stor försiktighet för att rekonstruera

vad som egentligen hände under vissa tillfällen i historien och detta gäller

även Raoul Wallenbergs aktivitet i Budapest.

Raoul Wallenberg har blivit en myt redan under de sista veckorna av

hans närvaro i Budapest. Men denna myt hade inte mycket att göra med vad

han personligen gjorde utan mycket mer med rollen som myten tilldelade

honom. Och myten skapade sedan historia. En muntlig historia analys av

denna process överskrider dock denna artikels ramar och ambitioner. Jag

nöjer mig med att konstatera att en källkritisk analys av de ovannämnda be

rättelserna inte ändrar slutsatserna från den dokumentära undersökningen

av Raoul Wallenbergs aktivitet i Budapest. Det andra konstaterandet är att

muntliga berättelser bör användas med stor vaksamhet och seriös källkritik

om vi har ambitionen att rekonstruera ”wie es eigentlich gewesen ist” i

historien; men desto mer behövs de för att förstå den!

237

Dessa källor kom till genom

intervjuer där vissa så kallade

ögonvittnen svarade på forskar

nas eller reportrarnas frågor. De

blev alltså skapade genom dessa

intervjuer. För en bredare diskus

sion av denna metod och de bias

möjligheter det medför se Attila

Lajos,”Muntlig historia: mer än

vetenskap?”,i

Humanetten

, nr.

18, 2006, Malin Thor, ”Tankar

om källkritik och Oral History”

i Malin Thor & Lars Hansson

(red.),

Oral history 1. Teoretiska

perspektiv på individuella och kol

lektiva möten

, Växjö 2003, Malin

Thor, ”Oral History – mer än en

metod” i

Historisk Tidskrift

nr. 3,

2001 eller Paul A.

Levine,”Oral

history and the Holocaust : some

methodological reflections”

Multiethnica

. 1992 (10), s. 6-10.

Se Attila Lajos,

Hjälten och off

ren. Raoul Wallenberg och judarna

i Budapest

, Växjö, 2004 och Attila

Lajos,

Raoul Wallenberg . Mítosz

és valóság

, Budapest 2007. Denna

slutsats är inte på något sätt kon

troversiell inom forskningen.

Ungerns främste Holocaust

forskare, prof.

László Karsais

artiklar, som t.ex.

”Az ismeretlen

Wallenberg” i

Népszabadság

, 1

april 2007 och forskningen inom

Holocaust centret i Budapest

(Holocaust Dokumentációs

Központ) genomfört av Szabolcs

Szita, János Botos, János Kovács

i Botos & Kovács red.,

Üldöztetés,

embermentés, újrakezdés

, Budapest

2007.

Dessa siffror bekräftas av Georg

Sesslers forskning i Judiska

Föreningens arkiv i Budapest. Se

artikeln ”Wallenberg kan ha räd

dat fler judar” i

Dagens Nyheter

2009-07-05.

En betydande andel av de judar

som deporterades i november

1944 från Budapest återvände.

Antalet judar som var vid liv när

striderna i Ungern upphörde

uppskattas till 185

000. Runt

000 återvände de följande

månaderna. Man kan lätt för

utsätta att en stor del av de som

återvände var sådana som depor

terades från Budapest i november

1944. Se Tamás Stark, ”A ma

gyar zsidóság a vészkorszakban

és a második világháború után.

Statisztikai áttekintés” i

Régió –

Kissebség, politika, társadalom

, nr.

3, 1993.

Att det är en berättigad fråge

ställning bekräftas även av prof.

László Karsai. Uppgifterna om

Raoul Wallenberg hämtas i

många fall från hyllningslittera

turen, som hänvisar ofta till dessa

så kallade ögonvittnesbeskriv

ningar. Så är det fallet även med

de amerikanska läroböckerna som

skriver om Raoul Wallenberg.

Karsai skriver följande om på

litligheten av uppgifterna som

finns i dessa böcker

: ”

...

The

American textbook writers man

note

238

aged to set a peculiar record

in connection with the heroic

Swedish diplomat. There is not

one correct statement among

those they endeavour (sic) to

make in connection with him.”

“

Recent Hungarian University

and Secondary School Textbooks

on the Holocaust”

på

http://

www.arts.u-szeged.hu/leg

egyt/oktatok/Karsai_Laszlo/

TextbooksHolocaust1_hun.ht

Projektets arkiv finns i Raoul

Wallenberg-projektets arkiv

Uppsala Universitetets arkiv

(

UUA

) på Uppsala universitets

bibliotek. Hädanefter RWP.

RWP A1: 1.

Se mötesprotokollet i RWP

A1:1.

De svenska skyddspassen tilldela

des av den svenska legationen ef

ter individuella ansökningar och

framför allt till judar som kunde

bevisa att de hade haft viktiga

affärsförbindelser med Sverige

eller hade andra betydande meri

ter. Ett förvånansvärt stort antal

av svenska skyddspassinneha

varna skaffade dock sitt svenska

skyddspass på andra än på denna

”officiella” väg. Flera av de inter

vjuade berättar att det fanns per

soner som kunde ”skaffa” svenska

skyddspass eller det att anställda

på den svenska legationens huma

nitäravdelning ordnade i sin tur

svenska skyddspass till sina släk

tingar. Även vissa av den svenska

legationens humanitäravdelnings

anställda fick sitt skyddspass på

detta sätt. Först ordnades svenskt

skyddspass av en tidigare anställd,

för att sedan ordna även anställ

ning på den svenska legationens

humanitäravdelning åt respektive

skyddspass innehavare. Här finns

förmodligen en viktig förklaring

till den lavinartade ökningen av

antalet ”anställda” på den svenska

legationens s.k. humanitärav

delnings under november 1944,

då avdelningen fick nästan 400

anställda. Se bland annat Attila

Lajos 2004 och 2007.

RWP intervju 514 och 538.

Alla de andra uppgifterna anger

mötet till den 13 januari med en

rysk officer och det finns en lång

rad vittnesberättelser som anger

att de mötte Raoul Wallenberg i

Budapest även den 17 januari.

RWP intervju 350 (Sara Karig),

351(Arthur Kárász), 513 (Otto

Roboz), 515 (Tibor Báránszky).

RWP intervju 318 (József Éliás),

347 (Ferenc Kálmánffy) respek

tive 312 ( Giorgio Perlasca).

Det är vad de tillgängliga do

kumenten också visar. Se Attila

Lajos, 2004, 2007. Se också den

ungerske historikern prof. László

Karsais senaste forskningsresul

tat om pilkorsregimen i

Beszélö

nr. 3, mars 2008.

http://beszelo.

c3.hu/cikkek/reflektor-a-sotetb

RWP intervju 330.

RWP intervju 513.

RWP intervju 351, s. 26.

Dokumenten i arkiven visar

dock en viss samordning på hö

gre, diplomatisk nivå. Den ledde

till några gemensamma protest

noter överlämnade av diplo

matkårens doyen, den påvlige

nuntien tillsammans med den

svenske ministern Danielsson.

RWP intervju 317. Csehi var

journalist på den högerextremis

tiska tidningen

Összetartás

RWP intervju 321.

RWP intervju 356.

239

Dessa möten bekräftas av Fiala

själv i förhöret inför folkdoms

tolen omedelbart efter kriget. Se

ungerska säkerhetstjänstens ar

kiv i Budapest (Állambiztonsági

hivatalok történeti levéltára),

V-101578.

Se Vilmos Bondor,

A Mikó

Relytély

, Budapest1995.

Mikó

arresterades efter kriget och av

rättades sedan av ryssarna, trots

den ungerska regeringens in

terventioner för honom. Den

ungerska regeringen beskrev ho

nom som en antinazistisk hjälte.

Bondor, förklarar avrättningen

av Mikó med att han hade kän

nedom och dokumenterade upp

gifter om massmordet i Katyn.

Enlig Bondor hade även Raoul

Wallenberg kommit i kontakt

med dessa dokument, just ge

nom Mikó. Bondor, som var

Mikós adjutant under kriget,

arresterades och förhördes i flera

månader av ryssarna och i dessa

förhör frågades han ofta om sina

kontakter med Wallenberg. Men

han har inte haft några kontakter

med honom, han visste bara att

Mikó ofta träffade Wallenberg.

Han lanserar i sin bok teorin att

Wallenberg arresterades av rys

sarna just på grund av sin pre

sumtiva kännedom om det som

hände i Katyn.

RWP intervju 331 respektive

348. Om Szalais avgörande roll

i juderäddningsaktionerna un

der denna period se även József

Szekeres,

A pesti ghetto 1945

januári megmentése

, Budapest

1997.

RWP intervju 316.

RWP intervju 302.

RWP intervju 336.

Uppgifterna bekräftas av ett brev

som RWP fick av Paul Aschner.

Aschner var en rik jude som fick

skydd på den svenska legationens

humanitäravdelning på Üllői út

2-4 i november-januari 1944-45.

Se brevet i RWP, F2D: 1 Volym

F2D:1 QQ. Den svenska legatio

nens humanitäravdelning flyttade

till Üllői út 2-4 i Pest i början av

november 1944.

Se intervju 004 (Edit Ernster,

Hugo Wohls dotter), 307 (fru

Miklós Kellner), 342 (fru Miklós

Váli), 344 (Erzsébet Schwartz;

en enda direkt kontakt med

Wallenberg), 345 (Stefánia

Schwartz).

305 (Péter Nádas), 311 (György

Schiller), 315(Valéria Nádas),

522 (Victor Ajtay), 531 (George

Sebök).

Károly Szabó var Raoul

Wallenbergs medarbetare med

goda kontakter med pilkorsbos

sen Pál Szalai, som han senare

övertygar hjälpa den svenska lega

tionens ansträngningar att skydda

judarna med skyddspass. Szabó

var – i motsats till Wallenberg

- en lång blond person med

skinnrock och Sebök beskriver

Wallenberg just som en lång

blond person med skinnrock!

Det finns dock en intervjuad,

Johnny Moser (RWP intervju

332) som påstår att han har träf

fat Wallenberg på Üllői út 2-4

varje dag i november-december

1944. Men Mosers uppgifter är

mycket svåra att få grepp om.

Han föddes 1925 och var alltså

endast 19 år 1944. Trots det att

ribuerar han sig själv en mycket

viktig roll på den svenska lega

tionens humanitäravdelning.

240

Han påstår att han anställdes på

legationen som portvakt men han

har haft egen bil från legationen

och en greve som chaufför och

att han hade en förtroendefull

kontakt med minister Danielsson

och gör honom tjänster i dennes

kärleksaffärer. Han säger också att

han lämnade över protestnoter

till det ungerska utrikesministe

riet, hade förtroendefulla konver

sationer med Raoul Wallenberg i

dennes bil, påstår att Wallenberg

förhandlade med tyskarna i

Hegyeshalom medan Wallenberg

själv inte skriver ett enda ord i

sina rapporter om sådana för

handlingar och så vidare.

RWP intervju 354 (Ferenc

Köröm).

Dessa så kallade dödsmarscher

ägde rum under deportationen

till Tyskland av flera tusen ung

erska judar (dagens Österrike)

för att bygga ut försvarsanord

ningarna runt Wien. Eftersom

inga transportmedel fanns till

förfogande fick de deporterade

marschera till fots hela vägen från

Budapest till Wien. Den ung

erske statschefen Ferenc Szálasi

godkände motvilligt denna de

portation och stoppade dem när

han fick reda på de vidriga förhål

landena under dessa dödsmar

scher. Se László Karsai, 2008,

Attila Lajos, 2004, s. 89, Szabolcs

Szita,

Magyarország 1944.

Üldöztetés, embermentés

, Budapest

1994, s. 72.

RWP intervju 319 (fru Solymosi

Jánosné), 125 (Fishler, Nahum),

324 ( Eugén Türkl).

RWP intervju 345 (Stefánia

Schwartz).

RWP intervju 525, s. 19-20.

Det finns flera frågetecken kring

intervjun. Varken Abrahams el

ler de andra kvinnorna har haft

svenskt skyddspass, Wallenbergs

beskrivning är mycket idealise

rad och utan konkreta drag och

berättelsen om pappren från

Hitler gör att man misstänker en

efterhandskonstruktion.

Jag intervjuade själv Alice

Bauer 1999. Hennes berättelse

i intervjun är i stort sett likadan

med den i programmet. Alice

Bauer överlämnade själv hen

nes f.d. fästmans manuskript vid

intervjutillfället.

118 (Naomi Gur), 137 (Zwi

Erez), 140 (Valeria Yonash),

124 (Olga Balach), 120 (Maria

Hercog), 508 (Ivan E. Becker).

Jag återger exakt den engelska

originalöversättningen från he

breiska. Eventuella språkfel här

stammar därifrån.

Se Wallenbergs egen rapport

från 25 november och hans

PM från den 8 december 1944.

Wallenberg angav i dessa do

kument att han och Per Anger

hade företagit resan till den öster

rikiska gränsen för att fastställa

äktheten på de där föreliggande

skyddspassen. Han och Per Anger

avreste mot Hegyeshalom den 23

och anlände dit i gryningen den

24 november och stannade till

eftermiddagen. Det är den enda

gången som Raoul Wallenberg

rapporterar om någon resa till

Hegyeshalom. Se rapporten i

KÜM K 63 413 cs. Akt 13 129 s

225 – 228 i

Ungerska Riksarkivet

och Wallenbergs PM från den

8 december i

Raoul Wallenberg

[handlingar i UD:s arkiv om

Raoul Wallenberg], vol. 3,

241

Stockholm 1980. Hädanefter:

Handlingar.

Schweizarna stannade kvar till

den 28 november och skickade

regelbundna rapporter om sin

aktivitet i Hegyeshalom. Se

Jenö Lévai,

Raoul Wallenberg

Budapest, 1988, Attila Lajos,

2004, 2007.

RWP intervju 127.

Raoul Wallenberg tog sitt kör

kort i Ungern den 8 november

1944. Han har dock alltid haft

chaufför även efter detta da

tum. Wallenberg sista chaufför i

Budapest var Vilmos Langfelder,

som arresterades av ryssarna till

sammans med Wallenberg den 13

januari 1945. Se Szita Szabolcs,

”Langfelder Vilmos, Raoul

Wallenberg

munkatársa”

i Botos

& Kovács, 2007 eller Attila Lajos,

2004, not 685 och s. 170 ff.

Det var de neutrala legationernas

kraftiga gemensamma protestnot,

som överlämnades av nuntien

och Danielsson den 17 novem

ber, som ledde till denna hän

delseutveckling. Se Jenö Lévai,

1988, s. 145-150 och Attila

Lajos, 2004, s. 222-223.

RWP intervju 314.

RWP intervju 314 (György

Frigyesi), 324 (Eugen Türkl), 328

(György Bástyai-Holtzer), 511

(Halpern György), 531 (George

Sebök).

Detta enligt Veres egen utsago.

Se RWP intervju 507.

Veres trodde ännu vid intervju

tillfället att det var deras våghal

siga försök att öppna en av de

slutna vagnarna som förargade

gendarmbefälet och föranledde

detta misslyckande. Dokumenten

visar dock att den verkliga orsa

ken var det att inrikesministern

förbjöd ytterligare undantag. Se

Attila Lajos 2004, 2007.

RWP intervju 005 (Éva Szilágyi),

117 (Alice Heller), 322 (fru

István Radnóti), 336 (Ödön

Singer).

RWP intervju 005 (Éva Szilágyi).

Del 1. Programmet sändes flera

gånger i Kunskapskanalen. Alice

Bauer uppgav en liknande berät

telse i intervjun som jag gjorde

med henne år 2000.

Erwin var Alice fästman. Enligt

Lévai var det 26 personer som

lyckades gömma sig under raz

zian på Jókai utca 1. Se Lévai,

1988, s. 213-221.

Dock inte i samma byggnad!

Den var ju redan tom. Se nedan

Erwin Korányi’s berättelse.

Ryssarna kunde absolut inte varit

”på andra sidan” Donau den 8 ja

nuari 1945. Händelsen utspelar

sig på Pest sidan och Buda intogs

endast i februari, efter att Pest

erövrades.

Detta var inget argument i sig

själv. Pilkorsarna visste mycket

väl att det var svenska skyddsling

ar som de hade tillfångatagit.

Erwin K., Korányi,

Dreams and

tears.

An autobiography

, manus

kript, s. 51-53. Kopia i författa

rens ägo.

Dessa var första nattens hän

delser enligt Alice berättelse, i

den svenska legationens skyd

dade byggnad på Jókai utca 1 i

Budapest.

Bland annat min egen intervju

med Edit Ernster och RWP in

tervju 301 (anonym), 307 (fru

Miklós Kellner; anställd på le

gationen), 315 (Valéria Nádas;

anställd på legationen, såg

242

Wallenberg sist den 1 januari),

348 (Ferenc Perjéssy, Pál Szalais

adjutant), 331 (Pál Szalai). Om

dokumenten se Lajos, 2007.

Även under min egen inter

vju var Alice övertygad att

jag vill veta mer om ”hjäl

ten” Wallenberg! ”Men då var

Wallenberg redan underrättad

och då såg jag honom

som hjälte

som du är intresserad av

. Hur är

man hjälte?” frågar sig Alice när

hon börjar relatera händelsen på

Donaustranden.

Att sådana förväntningar kunde

uppstå under RWP intervjuerna

bekräftas även av Laura Palosuo

i hennes avhandling

Yellow Stars

and Trouser inspektions. Jewish

Testimonies from Hungary, 1920-

1945

, Uppsala 2008, s. 42. En

allmän diskussion om detta fe

nomen finns även i Malin Thors

artiklar, 2001, 2003.

Se Valerie Raleigh Yow,

Recording

Oral History,

Thousand Oaks,

1994, kapitlet “Interpersonal

Relations in the Interview”

eller Elisabeth Loftus, “Who

Remembers What? Gender

Differences in Memory” in

Michigan

Quarterly

Review

26:1,

1987.

Se intevju 003 (Kate Wacz, född

1932), 005 (Eva Szilágyi, född

1927), 007 (Frank Vajda, född

1935. Vajda blev en riktig Raoul

Wallenberg activist när han blev

vuxen), 107 (Miriam Greenfeld,

född 1935), 117 (Alice Heller,

född 1930), 118 (Naomi Gur,

född 1930), 120 (Maria Hercog,

född 1926), 137 (Zwi Erez född

1932), 306 fru Pál Kauders, född

1922), 309 (Simor Dénesné,

född 1921), 320 (fru István

===============

Raoul Wallenberg w źródłach ustnych Attila Lajos

Latem 1944 r. na jej przedstawiciela wysłano Raoula Wallenberga

Szwedzkie MSZ w Budapeszcie z misją ratowania Węgrów

Żydzi związani ze Szwecją. Jego akcja ratunkowa miała miejsce

potomność jako jedna z największych humanitarnych akcji ratunkowych w historii,

a wokół osoby Raoula Wallenberga pojawiła się heroiczna aureola, aureola

który z czasem stał się większy. W 1981 został powołany

Honorowy obywatel USA za uratowanie 100

000 Żydów w Budapeszcie.

Czy to było możliwe?

Raoul Wallenberg VVXX w źródłach ustnych

Attila Lajos

Głównym celem tego artykułu jest dokonanie krytycznej analizy źródłowej niektórych

źródła ustne stworzone przez naukowców lub media w celu opisania Raoul

Działalność Wallenberga w Budapeszcie. Chodzi przede wszystkim o część

duża liczba wywiadów przeprowadzonych w ramach Raoul Wallenberg Project

ramy na Uniwersytecie w Uppsali w 1988 i 1989 roku, ale także niektóre własne

wywiady i inne opowiadania ustne przygotowane przed mediami ¹ .

W 2004 roku w Vaxjo ukazała się moja rozprawa o Raoulu Wallenbergu.

Zaadaptowana wersja węgierska została opublikowana po dalszych badaniach w

Archiwum Węgierskiej Służby Bezpieczeństwa w Budapeszcie 2007. Hu hu obu książek

Główne pytanie można podsumować w następujący sposób:

Latem 1944 r. na jej przedstawiciela wysłano Raoula Wallenberga

Szwedzkie MSZ w Budapeszcie z misją ratowania Węgrów

Żydzi związani ze Szwecją. Jego akcja ratunkowa miała miejsce

potomność jako jedna z największych humanitarnych akcji ratunkowych w historii,

a wokół osoby Raoula Wallenberga pojawiła się heroiczna aureola, aureola

który z czasem stał się większy. W 1981 został powołany

Honorowy obywatel USA za uratowanie 100

000 Żydów w Budapeszcie.

Czy to było możliwe?

Wnioski po zbadaniu dostępnych dokumentów były następujące:

Wallenberg nie uratował 100

000 osób ² .

Poselstwo szwedzkie

miał co najwyżej nieco mniej niż 7

000 Żydów pod ich ochroną w nim

Międzynarodowe Getto w Budapeszcie w grudniu 1944 r.

Wallenberg i jego żydowski personel w wydziale humanitarnym szwedzkiego poselstwa nie

niezwykłą pracę, aby ich chronić i zapewnić im. Do połowy

Grudzień 1944 dzieło to posiadał również urzędnik rządu węgierskiego

Pomoc. Skrajnie prawicowy rząd Strzałokrzyżowców, który objął urząd 15 października 1944 r., również zostawił Żydów ze szwedzkim lub innym obcym państwem

paszporty ochronne lub dokumenty ochronne pod patronatem tych organizacji.

Przyjął również, że ci Żydzi powinni być zwolnieni z nakazów”

co dotyczyło pozostałych węgierskich Żydów. Kiedy deportacje do Niemiec

wznowione w połowie listopada 1944 r. wykluczono Żydów

paszporty ochronne przed deportacją na polecenie rządu węgierskiego. Ju

ze szwedzkimi paszportami ochronnymi, które trafiły do pociągów deportacyjnych z powodu

przez przesadną gorliwość i nienawiść do Żydów niektórych ciał z niższych Rozdroży został wybrany

i został sprowadzony z powrotem do Budapesztu przez węgierski rząd strzałokrzyżowców

wyraźną zgodę i wsparcie. To właśnie tych prawie 600 Żydów może

uważany za zbawiony w prawdziwym tego słowa znaczeniu. Ale przede wszystkim od

deportacja, a nie z powodu pewnej śmierci, jak się często twierdzi.

W połowie grudnia 1944 r. rząd węgierski opuścił Budapeszt

a po 25 grudnia 1945 r. oficjalne poparcie dla niej ustało

działania ochronne szwedzkiego poselstwa. Szwedzcy protegowani zostali zdemaskowani

za systematyczne poważne nadużycia, szwedzkie chronione domy zostały zaatakowane, a wielu protegowanych zostało uprowadzonych i zabitych przez gangi zabłąkanych strzałów krzyżowych pod koniec grudnia 1944 i na początku stycznia 1945. Około 3000 szwedzkich protegowanych zostało następnie zabranych do getta publicznego w

początek stycznia 1945. Pozostałe prawie 4000, podobnie jak wszyscy Żydzi w Budapeszcie, zostało ostatecznie wyzwolonych przez okupację Budapesztu przez Armię Czerwoną.

Czy w wywiadach przeprowadzonych w ramach Projektu Raoula Wallenberga przeze mnie lub w mediach są jakieś informacje lub nowe aspekty szwedzkich akcji ratowniczych, które mogłyby zmodyfikować te wnioski? Jak powinniśmy przetwarzać przekazane w nich informacje? Czy możemy ich użyć do?

zrekonstruować rzeczywisty przebieg wydarzeń, czy raczej udzielili wywiadu

wyobrażenie o tym, jak „powinno być”, że przede wszystkim dostajemy się do nich

wywiad? To jest dodatkowe, główne zagadnienie tego artykułu.5

Raoul Wallenberg Projekt na Uniwersytecie w Uppsali

Raoul Wallenberg Projekt powstał z inicjatywy przedstawicieli

Fundacja Wallenberg w roku 1988. Pierwsza myśl była taka, że projekt

zostanie zrealizowany w ramach uruchomionego projektu historii mówionej

Biuro Badań Historii Mówionej Uniwersytetu Columbia. Uniwersytet w Uppsali

rolą było jedynie nadanie „wiarygodności”, czyli statusu projektu.

Ostateczna decyzja, że projekt zostanie zrealizowany w całości

Uniwersytetu w Uppsali został zdobyty po spotkaniu Uniwersytetu w Uppsali

oraz przedstawiciele Fundacji Wallenberga, 30 i 31 stycznia 1989 r.

220

Celem projektu było stworzenie kompleksowej bazy danych o Raoulu Wallenberg

i zebrać informacje ustne, które były jeszcze dostępne

o działalności Raoula Wallenberga w Budapeszcie. Projekt został sfinansowany

głównie za pośrednictwem Fundacji Wallenberga oraz Marcusa i Amalii Wal

Lenbergs Minnesfond.

Zbiór wszystkich materiałów do bazy danych projektu Raoul Wallenberg

była prowadzona w latach 1989-1991.

WYWIADY W PROJEKCIE RAUL WALLENBERG NA UNIWERSYTECIE

W ramach projektu przeprowadzono 170 wywiadów (12 w Szwecji, 47 w Izraelu,

53 na Węgrzech, 58 w Stanach Zjednoczonych). Przeprowadzono nieco mniej niż połowę wywiadów

z kobietami, a 56 wywiadów przeprowadzono z osobami, które miały 20 lat

lat lub mniej 1944. Przeprowadzono 72 wywiady z byłymi posiadaczami szwedzkiego

przepustka ochronna. Spośród nich 36 to kobiety, a 33 to młodzi ludzie lub dzieci w wieku 20 lat

lat lub mniej 1944.

Zaskakująco dużo wywiadów (62) przeprowadzono z osobami, które:

nie miał żadnego kontaktu z Raoulem Wallenbergiem i był bardzo słaby

lub brak wiedzy o Raoulu Wallenbergu i jego działalności w czasie wojny.

Wśród nich było również wielu posiadaczy szwedzkich paszportów ochronnych. Bardzo

z nich jednak byli nieletni w 1944 roku.

Wywiady z protegowanymi innych organizacji

20 wywiadów przeprowadzono z osobami, które miały inny paszport ochronny

niż Szwedzi i 5 z syjonistami, którzy - według własnego oświadczenia - należeli do niego

Syjonistyczny podziemny ruch oporu. Spośród nich dwa stwierdzają, że mają

współpracował z Raoulem Wallenbergiem.

Wiarygodność danych w inter

pogląd 514 osłabia jednak fakt, że rozmówca stwierdza, że był on

rumuński oficer, który mówił doskonale po niemiecku, który spotkał Raoula Wallenberga

14 stycznia i zabrał Wallenberga do rosyjskiej siedziby w Cinkota in

wschodnie Węgry.

Informacje zawarte w wywiadzie 538 są bardziej wiarygodne. To jest o

około 2-3 razy, kiedy rozmówca sam odebrał szwedzki paszport ochronny

wydział humanitarny szwedzkiego poselstwa do niektórych członków poselstwa;

syjonistyczny ruch oporu. Nie pamięta, gdzie było szwedzkie poselstwo

istniał wydział humanitarny, ale twierdzi, że otrzymał paszporty bezpośrednio od:

Wallenberga.

221

Wywiady z członkami innych organizacji

Jest też wiele wywiadów z ludźmi - Żydami lub nie-Żydami -

który nie był posiadaczem szwedzkiego paszportu ochronnego, ale współpracował przy różnych

sposób z Wallenbergiem.

Przeprowadzono dwa wywiady z pracownikami Międzynarodowego Czerwonego Krzyża (IRC)

tare Sára Karig i Kárász Arthúr oraz jeden z pracownikami nuntiaturen

Tibora Báránszky'ego.

Są też dwa wywiady z Józsefem Eliásem i Ferenc

Kálmánffy, członek węgierskiego patriotycznego ruchu oporu

i jeden z przedstawicielem Hiszpanii, obecnie słynnym Włochem

Giorgio Perlasca.

Wywiady te rzucają nowe światło na współpracę między

prowadził różne akcje ratunkowe w Budapeszcie.

Widać wyraźnie, że współpraca była sporadyczna. Wallenberg spotkał

ważny przeciwnik Eliás tylko dwa razy i to jest najwyższy

mało prawdopodobne, że to Wallenberg jako fan przeciwnika Kálmánffy'ego

Historia tasifulla dotyczy. Sam Kálmánffy mówi, że właśnie sobie uświadomił

po wojnie, że powinien to być Raoul Wallenberg nieznana osoba

które widział w swoim gabinecie oficerskim.

Báránszky, teolog katolicki i węgierski przedstawiciel nuncjusza

ciotka, Wallenberg 2-3 razy spojrzała na nuncjaturę. Nie miał żadnych

bliższe z nim kontakty, mimo że zajmował ważne stanowisko

gdzie. Opowiada jednak o swoim wrażeniu, jakie miał wtedy na temat Wallenberga

był „strasznie sprytny w organizowaniu jedzenia”. Biorąc pod uwagę biznes Wallenberga

interesów i relacji biznesowych właśnie w branży spożywczej, tego nie było

Zaskakujący.

Báránszky podkreśla, że specjalny minister ds. biegów przełajowych Keménys

tillmötesgående attityd: „bardzo niewiele osiągnięto by, gdyby Gá

bor Kemény nie trzymałby ramienia na swoim rządzie…”

on mówi.

Stwierdzenie to potwierdza wywiad z Zagranicznym

To stwierdzenie potwierdza wywiad z zagranicą

wdowa po ministrze, baronowa Elisabet Kemény.

Ten wywiad zawiera

uśmiecha się też dziwnymi szczegółami na temat rzekomej podróży Wallenberga do Sztokholmu w

w drugiej połowie października 1944 r. io kontaktach Wallenberga z

ambasador sowiecki w Sztokholmie Madame Kollontaj pod jego przewodnictwem

domniemana podróż powrotna.

Ważny pracownik Międzynarodowego i Szwedzkiego Czerwonego Krzyża,

Sara Karig rzadko widywała Wallenberga i rozmawiała z nim tylko raz.

Jednocześnie prawie codziennie utrzymywała kontakt ze Szwedzkim Czerwonym Krzyżem

liderzy w Budapeszcie, Valdemar Langlet i Asta Nilsson. Międzynarodowy

Drugi członek Czerwonego Krzyża w Budapeszcie, Arthur Kárász – były Węgier

Sekretarz stanu w Ministerstwie Finansów – widział Wallenberga tylko raz na raz

krótka chwila i to samo dotyczy Otto Roboza, który prowadził dużego dzieciaka

222

dom Vilma királyné utca 25-27, który był pod ochroną IRC.

Kárász wskazuje, że organizacja Wallenberga była „jedną z 4-5 (ratunek)

organizacje działające w mieście. I nie wolno przesadzać. Żaden z

te organizacje były all-inclusive ”.

Reprezentant Hiszpanii Giorgio Perlasca jest bardzo krytyczny wobec

wizerunek Wallenberga, tak jak pojawia się u Raoula Wallenberga lit.

teratura po wojnie. Twierdzi, że rola i wpływ Raoula Wallenberga

w Budapeszcie stała się minimalna po połowie grudnia 1944 r. ze względu na

złe stosunki między rządem węgierskim a legatem szwedzkim

cji. Pod koniec grudnia wpływ ten był zerowy, twierdzi Perlasca, i

Wallenberg ukrywał się w różnych miejscach Budapesztu. Poprosił również Perlasca

dać mu mieszkanie na jedną noc na początku stycznia.

Z wywiadów tych wynika, że nie było między nimi stałej koordynacji

różne akcje ratunkowe w Budapeszcie; zwłaszcza nie na niższych poziomach,

gdzie organizowano problemy zaopatrzeniowe i okazjonalne akcje ratownicze. Oni pokazują

także z całą jasnością, że Raoul Wallenberg nie grał wiodącej roli

dla wszystkich akcji ratowniczych.

Również wywiady z byłymi członkami Pilkorspartiet, którzy współpracowali

sporadycznie z Raoulem Wallenbergiem. „To będzie najbardziej niesamowite

częścią mojego działania ”, Ferenc Csehi twierdzi, że Wallenberg powiedział, kiedy

zatrudnił kilku strzelców w wydziale humanitarnym szwedzkiego poselstwa.

Jednak rzadko spotykał Wallenberga. Przede wszystkim utrzymywał kontakt

żydowscy pracownicy wydziału humanitarnego szwedzkiego poselstwa. Andor

Zsögöd z kolei twierdzi, że spotkał kiedyś Wallenberga, kiedy dostał 30

ochrona bianco przeszła od niego.

Przepustka zostanie przekazana jednemu

Rika Jude, Zimmermanna.

Najciekawszy jest jednak wywiad z oficerem strzałokrzyżowym István

Szewc.

Pracował pod kierunkiem słynnego Ferenca Fiali nad strzałą

przekrój poprzeczny partii. Twierdzi, że Wallenberg wraz z

Valdemar Langlet kilka razy odwiedził Fialę.

Powodem wizyty było to, że

poprosić o wsparcie Fiali w zdobyciu żywności z magazynów państwowych dla Szwedów

protegowani. 20 grudnia zaoferowali w zamian szwedzką przepustkę ochronną

przeciwko jedzeniu. Varga odmówił, ale twierdzi, że Fiala pomogła. Więcej

ciekawe jest jednak inne zadanie. Varga opowiada historię byłego Węgra

porucznik flagowy z węgierskiego lotnictwa, który po wojnie przejął się do Vargi

że kazano mu przekazać szwedzkiemu dwa krótkofalowe nadajniki radiowe

poselstwa w grudniu 1944 r. Biorąc pod uwagę, że rozkaz mógł pochodzić z

jedna z głównych postaci ruchu oporu, Zoltán Mikó, który był kapitanem lotu

w węgierskim sztabie generalnym to zadanie jest całkiem wiarygodne. Ten

223

oznacza to również, że ktoś z poselstwa szwedzkiego powinien był użyć

te nadajniki.

Wywiad z szefem Arrow Cross Pálem Szalai i jego adiutantem Ferencem Per

jéssy nie pozostawia wątpliwości, że Wallenberg otrzymał wsparcie od osób z

Władza Węgier jeszcze po Bożym Narodzeniu 1944, kiedy oficjalne poparcie dla

szwedzka akcja ratunkowa definitywnie ustała.

Szczególnie ważne i

ciekawe są wywiady z Lajos

Wąsy

kto był jednym z żandarmów?

który działał jako ochroniarz Raoula Wallenberga i prawie go śledził

wszędzie podczas jego ostatnich dni w Budapeszcie.

Bajusz ujawnia, że Wallenberg

mieli żandarmów jako ochroniarzy od końca grudnia i że oboje to

wydział humanitarny szwedzkiego poselstwa w Üllői út 2-4 i Hazai Banks

budynek, w którym w ostatnich latach mieszkali najważniejsi szwedzcy protegowani

dni przed zajęciem zarazy przez Rosjan, pilnowali żandarmi.

O kontaktach Raoula Wallenberga z członkami Węgier

Partia Socjaldemokratyczna ma tylko jeden wywiad z Ottą Istvánné.

Otta został nazwany Teréz Biró w 1944 roku i był blisko spokrewniony z jednym z socjaldemokratów

lider partii, Miklós Kertész. Następnie działała jako łącznik

między Raoulem Wallenbergiem a kierownictwem Partii Socjaldemokratycznej.

Jej nazwisko i adres znajdowały się na liście, którą Vilmos Böhm przekazał Wal

Lenberga w Sztokholmie przed jego wyjazdem. Jednak poznała Wallenberga

tylko dwa razy i w zupełnie niedramatycznych warunkach. Pierwszy

w lipcu Wallenberg przybyła do jej rezydencji, aby poinformować

o sytuacji Partii Socjaldemokratycznej. Po raz drugi spotkali się w

Październik, kiedy odbierze szwedzkie paszporty ochronne przeznaczone na cele socjalne

Demokraci, którzy byli w niebezpieczeństwie po zamachu stanu w szwedzkim poselstwie

dział pomocy humanitarnej.

Wywiady z Żydami zatrudnionymi przez szwedzkie poselstwo

dział pomocy humanitarnej

Bardzo ważne jest 11 wywiadów, które przeprowadzono ze Szwedem

żydowski personel Poselskiego Wydziału Humanitarnego. Wywiady ujawniają

ważne szczegóły dotyczące organizacji prac nad humą poselstwa szwedzkiego

dział medyczny, które działy istniały, jak pracowały i czy

jaką rolę w ich działalności odegrał Raoul Wallenberg. Najczystszy

wyłania się bardzo ważna rola węgierskich przywódców i

zwłaszcza „drugi człowiek” w wydziale humanitarnym szwedzkiego poselstwa,

grał były reżyser Hugo Wohl. Wszyscy pracownicy po szwedzku

wywiad wydziału humanitarnego poselstwa w RWP - oprócz jednego -

został zatrudniony przez Wohla, bez udziału Raoula Wallenberga. ten

224

jedynym wyjątkiem, Ödön Singer został zatrudniony za pośrednictwem innego

Węgierski pracownik wydziału humanitarnego poselstwa szwedzkiego, żona

Zsigmond Morvai już w sierpniu 1944 r.

Innym dziwnym aspektem jest to, że

prawie wszyscy byli pracownicy twierdzą, że często spotykali Raoula Wallenberga

rzadko w wydziale humanitarnym szwedzkiego poselstwa przy Üllői út 2-4.

Ci, którzy częściej widywali Wallenberga, zostali zatrudnieni wcześnie, już we wrześniu-październiku

1944, zanim wydział humanitarny poselstwa szwedzkiego przeniósł się do Pesztu

stronie, na Üllői út 2-4 (która jednak znajdowała się niedaleko budynku poselstwa)

w Gyopár utca i Buda).

Pozostali, którzy są zatrudnieni w Üllői út 2-4 w okresie

Listopad 1944 prawie nigdy nie widział Wallenberga.

Péter Nádas, Victor Ajtay,

György Schiller i George Sebök byli węgierskimi Żydami, którzy zostali zatrudnieni

w wydziale humanitarnym poselstwa szwedzkiego w listopadzie 1944 r. Nádas

twierdzi, że czasami widział Wallenberga, Ajtay widział go może raz.

Sebök twierdzi, że kilka razy widział Wallenberga, ale prawdopodobieństwo

to, że myli go z Károly Szabó w tej historii, jest świetne.

Schillera

Wallenberg nigdy nie spojrzał na wydział humanitarny szwedzkiego poselstwa

Üllői út 2-4.

Pracownicy, którzy widzieli Wallenberga, podkreślają ogromny szacunek

Raoula Wallenberga otaczali wszyscy żydowscy pracownicy

wydział humanitarny szwedzkiego poselstwa. Był wywyższonym panem, który…

ledwo odważyli się zaadresować. Jednak nie byli świadkami ani jednego konkretu

akcja ratunkowa i nie może z własnego doświadczenia opisać Wallen

berga w każdym konkretnym przypadku.

Może istnieć kilka wyjaśnień nieobecności Wallenberga

wydział humanitarny szwedzkiego poselstwa. Jednym z nich jest to, że wolał

pobyt w szwedzkim poselstwie na Gyopár utca, gdzie pozostali Szwedzi

istniał. Wcześniej łatwo było po prostu przejść do humoru szwedzkiego poselstwa

oddział medyczny, ponieważ mieścił się w sąsiednim budynku poselstwa. Mężczyźni

út 2-4 znajdowała się po drugiej stronie Dunaju, zaledwie dwa kilometry od szwedzkiego

poselstwo. Drugim wyjaśnieniem jest to, że większość codziennych czynności

została zorganizowana przez żydowskie kierownictwo wydziału humanitarnego, a Wallenberg przybył

tam tylko wtedy, gdy został wezwany. To wydaje się być najbardziej prawdopodobną wymówką

pierścień. Wywiad z typografem, który wyprodukował szwedzkie paszporty ochronne

formularze pokazują, że nawet ta ważna działalność była wykonywana wyłącznie przez nią

żydowscy pracownicy wydziału humanitarnego szwedzkiego poselstwa.

Wywiady z Żydami, których bezpośrednio uratował Raoul Wallenberg

Akcje ratunkowe, w których udowodniono bezpośredni udział Raoula Wallenberga

miała miejsce głównie w dwóch miejscach i okazjach. Prawie wszyscy

ludzi, którzy uważali się za ocalonych osobiście przez Raoula Wallenberga

odnosi się do tych dwóch wydarzeń:

225

Podczas marszów śmierci w kierunku granicy austriackiej i dalej

punkty zrzutu w Hegyeshalom.

(7 wywiadów)

Na dworcu kolejowym w Józsefváros w Budapeszcie, gdzie pracują Żydzi

którzy byli posiadaczami zagranicznych paszportów bezpieczeństwa mieli być przewożeni

do Niemiec. Wyselekcjonowano Żydów, którzy mieli szwedzkie paszporty ochronne

i przewieziony z powrotem do szwedzkich domów chronionych. (8

wywiady)

Jest sześć wywiadów, które dotyczą akcji ratowniczych, których nie ma w

w związku z wyżej wymienionymi wydarzeniami, w których Raoul Wallenbergs (w)

zakłada się, a nawet domniemywa, bezpośredni udział. Te historie

jednak często są sprzeczne i zaprzeczają innym wywiadom, w których

opowiadał o innych ratownikach niż Wallenberg przy tych samych okazjach. To jest o

o akcji ratunkowej na plaży nad Dunajem, gdzie żydowskie kobiety i mężczyźni

został wywieziony i miał zostać rozstrzelany w Dunaju po najeździe krzyża strzałkowego na Szwecję

legationens hus przy Katona József utca 21 (3 wywiady).

W dwóch z nich

mówi się o

duży czarny samochód

który zatrzymuje się przy kolumnie żydowskiej i

jeden z pasażerów w samochodzie rozkazuje krzyżykom ze strzałkami sprowadzić Żydów

do domu strzałka krzyża. Jedna z zaangażowanych osób, pani János Solymos, tak myślała

Powinien siedzieć w samochodzie Wallenberg, ale też Eugén Türkl

był obecny, mówi, że pasażerami w samochodzie byli węgierscy funkcjonariusze „[...]

którzy nie byli tak szaleni jak inni ”. Trzeci rozmówca był świadkiem

tylko najechałem na dom, ale nie widziałem czarnego samochodu, ale tylko słyszałem

o tym ostatnim.

Wywiad zawiera szczegółową historię o Raoulu Wallenbergs

operacja 4 grudnia 1944 r., kiedy jechał po pociągu jako transportowiec

Żydzi z rzeczywistym obcym obywatelstwem, w tym a.

Amerykański. Akcja się nie powiodła, ale Wallenberg wybrał 3 inne

Żydzi ze szwedzkim paszportem ochronnym z innego pociągu deportacyjnego.

Inny

opowiada o kolejnej akcji ratunkowej na ulicy w Budapeszcie, która nie była

w związku z wydarzeniami w trzech ww. domach. Rozmówca

Jednak Irena Abrahama nigdy nie widziała Wallenberga przed tym wydarzeniem ani po nim.

Mówi, że aresztowano ją i 8 innych Żydówek

i uprowadzeni przez żołnierzy niemieckich z klasztoru, w którym się ukrywali. W drodze

w kierunku plaży nad Dunajem jednak mała grupa i straż zostali zatrzymani przez

duży czarny samochód

z flagą Szwecji. Piękny młody człowiek, około

30 lat ”wysiadł z samochodu i rozmawiał z niemieckim strażnikiem,

jeśli chodzi o kobiety zamiast plaży nad Dunajem do konsulatu szwedzkiego.

Kobiety zostają wciągnięte do budynku i uratowane. Abrahams również twierdzi:

233

istniał i że ktoś o niemal nadludzkiej mocy i umiejętnościach ver

dla ofiar w Budapeszcie. Ten mit i wielka uwaga

co przyszło po wojnie sprawiło, że prawie każdy, kto miał z czymś kontakt

akcje ratunkowe w Budapeszcie w 1944 roku chciały być związane z Wallen

Góra. Wielu Żydów okazało się chętnych na przesłuchanie, a potem deklaruje

w wywiadach, że zostali uratowani przez Wallenberga, mimo że mieli

kolejna przepustka bezpieczeństwa, nie szwedzka, a lektura wywiadu pokazuje, że

nie wiedzieli nawet o działalności Raoula Wallenberga w czasie wojny!

Dlatego te historie wiążą się z oczywistym ryzykiem

poszukiwanie faktów historycznych. Powyższe okoliczności dla

wypaczyło postrzeganie sytuacji w Budapeszcie i doprowadziło do:

że rola Raoula Wallenberga była mocno przeceniana.

W odpowiedziach udzielonych przez rozmówców wyraźnie widać, jak powstawał mit

na hipotetyczne pytania, takie jak „co sądzisz o roli Raoula Wallenberga…”

lub „jak myślisz, jak mu się udało…?” które - bezpośrednio lub pośrednio - często

został zapytany na końcu wywiadów. Odpowiedzi mogą być mniej lub bardziej podsumowane

w następujący sposób:

Kim był Raoul Wallenberg i dlaczego przyjechał do Budapesztu?

Najczęstszą odpowiedzią na to pytanie jest to, że Raoul Wallenberg był

członek bardzo ważnej i wpływowej rodziny w Szwecji, który wyjechał

z własnej inicjatywy swoje wygodne i bezpieczne życie w Sztokholmie i przyjechał do Bu

tylko po to, by ratować bezbronnych Żydów.

W jaki sposób pracował i dlaczego odniósł sukces?

Odpowiedzi zwykle są takie, że pracował sam i prawie niezależnie. On

odniósł sukces dzięki swoim osobistym cechom: Wallenberg był zarówno

niezwykle odważny, ale i przebiegły.

Czym były te przepustki bezpieczeństwa i dlaczego były szanowane przez Niemców?

czy władze węgierskie?

Tutaj wielu ankietowanych odpowiada, że przepustką ochronną był Raoul Wallen

wynalazek Bergsa i szanowano je tylko ze względu na jego wielki wpływ

i umiejętność przekonywania Niemców i władz węgierskich

dokładność przepustki ochronnej. Cała kampania ochroniarzy była oszustwem

tylko dzięki jego umiejętnemu manewrowaniu. Ponieważ było dość

trudno wytłumaczyć, dlaczego Niemcy, a zwłaszcza węgierski celownik

daj się zwieść tak oczywistemu przekrętowi, często przedstawia się je jako niegodne

stałych i nieuprawianych przewoźników, którzy nie rozumieli „międzynarodowego”

polityczny".

Ta rozbieżność między wynikami w nim

badania dokumentalne

a także wiele relacji naocznych świadków i tego, co się wyłania

z oceny narratorów roli i wysiłku Raoula Wallenberga jest przekonująca

234

kilka dalszych przemyśleń, zarówno na temat tych opowieści, jak i ustnych

historia. Mianowicie jednym z najważniejszych wniosków w historii mówionej jest:

ligen det att „przeszłe doświadczenie człowieka jest tym, z czego on lub ona robi”

zanim historyk zacznie ją interpretować”.

Jednak to pociąga za sobą jeden

opcja podwójnego uprzedzenia. Wskazując na to podwójne

stronniczość

umiejętność

powinniśmy zwrócić uwagę na potrzebę „ataku o szerokim zasięgu”

kiedy zaczniesz analizować i komentować wywiady i pisać historię

na podstawie ustnych narracji.

Jak ujął to RG Collingwood

: "Do

myślenie historyczne to nic innego jak interpretowanie wszystkich dostępnych

dowody z maksymalnym stopniem umiejętności krytycznych”.

To samo myślenie, co w przypadku zwykłej krytyki źródła, musi być również stosowane w

Historia mówiona.

Jednocześnie musimy pomyśleć o tym, czego tak naprawdę chcemy się dowiedzieć:

sytuację lub proces. Innymi słowy: czy chcemy opisać czy

wyjaśnij, co się stało. Jeśli chcemy opisać, co się stało, musimy

przede wszystkim poznaj „fakty”. Wierzymy, że istnieją one jako „czyste rzeczy”, ponieważ

ma tę samą treść intersubiektywną zarówno w synchronicznym, jak i diachronicznym

znaczenie i wierzymy, że w nauce historycznej chodzi o to, aby móc rozgraniczyć

i opisać je, a następnie odrzucić historię ustną na rzecz historii mówionej

„Obejmuje fakty z wyjaśnieniami”. Ale jeśli nie zadowalają nas „czyste fakty”

ale chcę się dowiedzieć, jak ludzie

używa

- a może nawet

produkuje

–

co wtedy nazywa się „faktami”, to interesuje nas historia mówiona.

Paradoksalnie również historia mówiona może być dobrą drogą do tego

co jest ambicją obiektywnej historii: intersubiektywność. Do użycia

produkcja lub „produkcja” faktów odbywa się w celu:

intersubiektywny

uzasadniać

fabuła

- co zapewnia wariant odpowiedzi na procedurę

czemu

pytanie

zarówno dla narratora, jak i historyka. Jakie fakty dla jakich historii? Który

czy fakty są uważane za wiarygodne? I jak je ułożyć

i zastosowane? Sposób, w jaki struktura faktów odbywa się w opowieści

zwykle mówi więcej o określonych w czasie wymogach intersubiektywności niż ona sama

sama ilość faktów. Pamięć jest niewystarczająca, jeśli chodzi o fakty, ale tak jest

znacznie mniej wadliwy w ogólnych warunkach i nie

przynajmniej pod względem kryteriów wiarygodności. Historia musi być

prawdopodobna iw ten sposób odsłania aktualne postrzeganie rzeczywistości.

W ten sposób pomaga nam zrozumieć, jak i dlaczego wydarzyły się rzeczy, takie jak:

wydarzyły się i jak są postrzegane w momencie narracji. Pokazuje, jak

wydarzenia zostały zinterpretowane i zinterpretowane oraz umieszczone w kontekście i to pokazuje

to często

do tego

wymyślił przyczynowość, która łączy fakty i nie

sensowne i skuteczne.

Jeśli chcemy zrozumieć ten proces, to jesteśmy

235

zgadza się z Alistairem Thompsonem, gdy pisze:

„Wśród najbardziej oczywistych

Źródłem historii współczesnej są wspomnienia ludzi, którzy żyli

poprzez minione wydarzenia”.

Jednak historia mówiona znacznie mniej dotyczy tego, co się wydarzyło i

dużo więcej o tym, jak ludzie postrzegają i mówią o poprzednim postrzeganiu

co się stało. W tym sensie historia mówiona może się otworzyć

możliwość zrozumienia, jak powstają i funkcjonują mity w historii.

Ograniczony charakter symbolicznej komunikacji masowej sprawia, że…

wspólny – dla grupy wspólny – światopogląd jest bardzo prosty

zbudowana. Należy używać trwałych gotowych szablonów,

szablony

co jest do

wystarczająco stary, aby

czułem się i dzieliłem

intuicyjnie przez każdego, kto należy do grupy.

oraz

bohater

oraz

oferta

są zazwyczaj podstawowymi zasadami strukturalnymi

w tych szablonach. Znajomość tych szablonów może powiedzieć więcej o okresie niż

„realistyczny” opis, ponieważ pokazuje, kim były „tacki myśli”

które zostały wykorzystane do zapewnienia wspólnej reprezentatywnej dla grupy interpretacji

tak zwana rzeczywistość. Przynależności i wykluczenia zależą od udostępniania

lub nieudostępnianie tych szablonów.

Za pomocą tych szablonów człowiek buduje „mit” jak wtedy

staje się podstawą doświadczenia, a doświadczenie staje się podstawą do dalszych

działania... Tu nie mam na myśli tego, że o inicjację i motywację

z każdej akcji tworzona jest spójna historia – „mit”. ten

chodzi bardziej o wykorzystanie tych gotowych szablonów i stereotypów jako

ułatwia „kształtowanie percepcji”; a także o ludzkiej drodze

rekonstruować rzeczywistość według własnych skal wartości. Ten przeprojektowany

świat staje się wtedy podstawą dla tego ostatniego działania i twórczego

aktywność. Ta aktywność następnie tworzy rzeczywistość, która jest absolutna

namacalne, obecne i nieuniknione.

Dlatego ważne jest, aby umieć interpretować mity i stereotypy w celu zrozumienia

udziału ludzi i działań we wskazanych sytuacjach.

„Mit jest podstawowym składnikiem ludzkiej myśli…

(i) mit

nie stracił ani swojej wyobraźni, ani swojej żywej siły jako historyczny

życie dzisiaj”.

Czytanie wywiadów Raoula Wallenberga potwierdza

bierze to.

Mity tworzą ideały: oba wstecz, aby wyjaśnić „co się stało”

lub „dlaczego to zrobiliśmy?” ale także „do przodu” jako ideał tego, jak świat

powinien wyglądać i jak powinniśmy się zachowywać: mit kobiecości czy męskości

ideał, jaki powinien być bohater itp. To właśnie te ideały napędzają mężczyzn

ludzi i ich działania i ma chyba największą historię

efekt. Historyk, który zbyt długo szkolił się w „poszukiwaniu faktów”

wartości społeczne często mogą tego przegapić.

236

[…] ryzykujemy pominięcie ich rzeczywistego historycznego znaczenia. Dla tak skonstruowanych

mity mają niezwykłą moc gromadzącą się zarówno przy urnie wyborczej, jak i w trakcie

pole bitwy… Jak zachodni historycy szkolili się w racjonalistycznej tradycji

przyczyny i skutku nie jest nam łatwo ocenić siłę symboli,

siła iluzji.

Jednak nie jest to mniej realne”, skriver Samuel och

Thompson i mogę się tylko z nimi zgodzić.

Być może najbardziej atawicznym z archetypów mitu są Dobro i Zło

walka i człowiek - ofiara - między nimi. Ostatecznie uproszczona

wszystkie historie do tej podstawowej formy, ale w ich podróży mijają

różne etapy, które nadają byt różnym okresom historycznym. Powiedz mi

narratorzy są zawsze postrzegani przez tych, którzy opowiadają, jako „odpowiadający” rzeczywistości, oraz

powinniśmy częściej zastanowić się, czy ta rzeczywistość nie jest tą, która to robi

że druga „mierzalna” rzeczywistość może być w ogóle zrozumiana

NAS. Prawidłowo wykonana historia mówiona może dać nam możliwość zobaczenia i przeanalizowania

jak wiedza jest budowana na rzeczywistości

filtrowane, a nawet tworzone

mitu

i logika opowieści.

Ich analiza jest również ważna dla zrozumienia procesów, które nastąpiły po nich

po wydarzeniach skutkiem przyczynowym, gdyż mit na późniejszym etapie staje się

często bardziej realne i skuteczniejsze niż rzeczywiste wydarzenia, które się poddały

kopyto do niego. Ale pomimo ich oczywistej roli w promowaniu wiedzy, powinny one:

„Skonstruowane mity” są używane z dużą ostrożnością do rekonstrukcji

co naprawdę wydarzyło się w pewnych momentach w historii i to jest prawda

także działalność Raoula Wallenberga w Budapeszcie.

Raoul Wallenberg stał się mitem już w ostatnich tygodniach

jego obecność w Budapeszcie. Ale ten mit miał niewiele wspólnego z tym, co…

on osobiście zrobił niewiele więcej z rolą, którą wyznaczył mit

jego. A mit stworzył wtedy historię. Analiza historii ustnej

jednak proces ten wykracza poza ramy i ambicje tego artykułu. i

Z zadowoleniem stwierdzam, że analiza krytyczno-źródłowa powyższego

korekty nie zmieniają wniosków z śledztwa dokumentacyjnego

działalności Raoula Wallenberga w Budapeszcie. Drugim odkryciem jest to, że

Narracje ustne powinny być używane z wielką czujnością i poważną krytyką źródła

om vi harambien att rekonstruera „jak to właściwie było” i

historia; ale tym bardziej muszą to zrozumieć!

237

Te źródła się pojawiły

wywiady, w których niektóre tzw

naoczni świadkowie odpowiedzieli badaczowi

pytania lub pytania dziennikarzy. ten

zostały w ten sposób stworzone przez te

wywiad. Dla szerszego dysku

cji tej metody i stronniczości

możliwości jakie to ze sobą niesie patrz Attila

Lajos, „Historia mówiona: więcej niż

nauka? ”, ja

humanety

, nr.

18, 2006, Malin Thor, „Myśli

o krytyce źródeł i historii mówionej ”

oraz Malin Thor i Lars Hansson

(czerwony.),

Historia mówiona 1. Teoretyczna

perspektywa na jednostkę i węgiel

spotkania planowe

, Vaxjo 2003, Malin

Thor, „Historia mówiona – więcej niż jedna”

metoda ”i

Dziennik historyczny

nr. 3,

2001 lub Paweł A.

Levine” Oral

historia i Holokaust : niektóre

refleksje metodologiczne”

wieloetniczny

. 1992 (10), s. 6-10.

Se Attila Lajos,

Bohater i off

czysty. Raoul Wallenberg i Żydzi

w Budapeszcie

, Vaxjo, 2004 i Attila

Lajosa,

Raoula Wallenberga. Mit

i rzeczywistość

, Budapeszt 2007. To

wniosek bynajmniej nie jest stożek

trowersyjny w badaniach.

wiem

Główny holokaust Węgier

badacz, prof.

László Karsais

artykuły, takie jak

"Nieznane

Wallenberga „i

Wolność ludu

, 1

kwiecień 2007 i badania w

Centrum Holokaustu w Budapeszcie

(Dokumentacja Holokaustu)

Centrum) genomfört av Szabolcs

Sito, János Botos, János Kovács

w redakcji Botos & Kovács,

Prześladowanie,

ratuj, uruchom ponownie

, Budapeszt

2007.

Liczby te potwierdza Georg

Badania Sesslera w języku żydowskim

Archiwum stowarzyszenia w Budapeszcie. Widzieć

artykuł „Wallenberg może się bać

dat więcej Żydów ”i

Dzisiejsze wiadomości

2009-07-05.

Znaczna część Żydów

który został deportowany w listopadzie

1944 wrócił z Budapesztu.

Liczba Żydów, którzy żyli, kiedy

walki na Węgrzech ustały

szacuje się na 185

000. Runt

000 zwróciło następujące

miesięcy. Możesz łatwo za

narażać się na kontakt z dużą częścią tych, którzy:

zwrócone były takie jak magazyny

z Budapesztu w listopadzie

1944. Se Tamás Stark, „Dzisiaj

cygańskie żydostwo w nagłych wypadkach

i po II wojnie światowej.

Przegląd statystyczny ”i

Region -

Mniejszość, polityka, społeczeństwo

, nr.

3, 1993.

Że to jest uzasadnione pytanie

stanowisko potwierdza również prof.

László Karsai. Uppgifterna om

Raoul Wallenberg odebrał w

wiele przypadków z listów hołdowych

wycieczka, która często się do nich odnosi

tak zwane relacje naocznych świadków

nia. Tak też jest

amerykańskie podręczniki, które…

pisze o Raoulu Wallenbergu.

Karsai pisze o on

wiarygodność danych jako

można znaleźć w tych książkach

: ”

...

ten

amerykańscy pisarze podręczników, człowiek

Notatka

238

w wieku, aby ustanowić osobliwy rekord

w związku z bohaterskim

Szwedzki dyplomata. Tam nie ma

jedno poprawne stwierdzenie wśród

ci, których starają się (sic)

nawiązać z nim związek”.

wiem

“

Ostatni węgierski uniwersytet

i podręczniki do szkół średnich

o Zagładzie”

http://

www.arts.u-szeged.hu/leg

jeden / wykształcony / Karsai_Laszlo /

PodręcznikiHolocaust1_hun.ht

Archiwum projektu znajduje się w Raoul

Archiwum projektów Wallenberg

Archiwum Uniwersytetu w Uppsali

(

UUA

) na Uniwersytecie w Uppsali

Biblioteka. Zwany dalej RWP.

RWP A1: 1.

Zobacz protokół ze spotkania w RWP

A1: 1.

Szwedzka ochrona przechodzi przypisanie

des av den svenska legationen ef

indywidualne aplikacje i

szczególnie dla Żydów, którzy mogli:

udowodnić, że mieli ważne

relacje biznesowe ze Szwecją

lub miał inne znaczące zasługi

ter. Zaskakująco duża liczba

posiadaczy szwedzkich paszportów ochronnych

varna jednak nabyła swoją szwedzką

przepustka bezpieczeństwa na inną niż ta

"Oficjalna" droga. Kilku inter

vjuade mówi, że były per

synowie, którzy mogli „nabyć” szwedzki

przepustkę bezpieczeństwa lub pracowników

o humorze poselstwa szwedzkiego

oddział medyczny ułożony naprzemiennie

Szwedzkie paszporty ochronne dla ich bliskich

rzeczy. Również niektórzy Szwedzi

Wydział Humanitarny Poselstwa

pracownicy otrzymali przepustkę ochronną

tą drogą. Szwedzki został po raz pierwszy zaaranżowany

przepustka bezpieczeństwa byłego pracownika,

aby następnie zaaranżować również zatrudnienie

w poselstwie szwedzkim

dział pomocy humanitarnej odpowiednio

posiadacz paszportu. Tu są

prawdopodobnie ważne wyjaśnienie

do lawinowego wzrostu

liczba „pracowników” w języku szwedzkim

poselstwo tzw. humanitarne

dywizja w listopadzie 1944 r.,

wtedy wydział otrzymał prawie 400

pracowników. Zobacz m.in. Attylię

Lajos 2004 i 2007.

Wywiady RWP 514 i 538.

Wszystkie inne informacje wskazują

spotkanie do 13 stycznia z

Rosyjski oficer i jest długi

seria zeznań stwierdzających

że poznali Raoula Wallenberga w

Budapeszt również 17 stycznia.

Wywiad 350 RWP (Sara Karig),

351 (Artur Kárász), 513 (Otto

Roboz), 515 (Tibor Baránszky).

Wywiad RWP 318 (József Éliás),

347 (Ferenc Kálmánffy) lub

tive 312 (Giorgio Perlasca).

Oni to robią

dokumenty również pokazują. Zobacz Attylę

Lajos, 2004, 2007. Zobacz też to

Węgierski historyk prof. flaga

Najnowsze wyniki badań Karsaia

tat o reżimie strzało-krzyżowym w

Mówiąc

Nr 3, marzec 2008.

http: // rozmowa.

c3.hu/cikkek/reflektor-a-sotetb

Wywiad RWP 330.

Wywiad RWP 513.

Wywiad RWP 351, s. 26.

Dokumenty w archiwach pokazują

jednak pewna koordynacja na sianie

gre, poziom dyplomatyczny. To doprowadziło

na jakiś powszechny protest

notatki przesłane przez diplo

nestor korpusu żywnościowego, papieski

zakonnice razem z nim

szwedzki minister Danielsson.

Wywiad RWP 317. Csehi var

dziennikarz prawicowego ekstremisty

Gazeta

Konwergencja

Wywiad RWP 321.

Wywiad RWP 356.

239

Spotkania te potwierdza Fiala

sam w przesłuchaniu przed ludem”.

myto zaraz po wojnie. Widzieć

Węgierskie służby bezpieczeństwa

kiv i Budapeszt (Bezpieczeństwo Państwowe)

archiwa historyczne urzędów),

V-101578.

Se Vilmos Bondor,

Miko

Religia

, Budapeszt 1995.

Miko

został aresztowany po wojnie i przez

został następnie skorygowany przez Rosjan, mimo że

rząd węgierski w

interwencje dla niego. ten

Węgierski rząd opisał ho

nom jako bohater antynazistowski.

Rolnicy, egzekucja wyjaśnia

Miko z tym, co czuł

w dół i udokumentowane w górę

ożenił się w sprawie zbrodni katyńskiej.

Według Bondora Raoul również miał

Wallenberg wszedł w kontakt

z tymi dokumentami po prostu daj

miko. Bondor, som var

adiutant Miko w czasie wojny,

w kilku aresztowano i przesłuchiwano

miesięcy Rosjan i w tych

przesłuchaniu, często był pytany o jego

kontakty z Wallenbergiem. Jednak

nie miał żadnych kontaktów

z nim po prostu wiedział, że

Mikó często spotykał Wallenberga.

W swojej książce wprowadza teorię, że

Wallenberg został aresztowany przez Rosjan

Sarna właśnie ze względu na swoją pre

sumaryczna wiedza o tym, co

wydarzyło się w Katyniu.

Wywiad RWP 331 odpowiednio

348. O kluczowej roli Szalais

w żydowskich akcjach ratowniczych

z tego okresu zob. także József

Szekerowie,

Getto pesti 1945

Styczniowa ratunek

, Budapeszt

1997.

Wywiad RWP 316.

Wywiad RWP 302.

Wywiad RWP 336.

Informacja potwierdzana jest listem

którą RWP otrzymał od Paula Aschnera.

Aschner był bogatym Żydem, który dostał

ochrona poselstwa szwedzkiego

humanitäravdelning på Üllői út

2-4 w listopadzie-styczeń 1944-45.

Zobacz list w RWP, F2D: 1 tom

F2D:1 QQ. Ambasada Szwecji

Dział Humanitarny Komisji przeniósł się

do Üllői út 2-4 w Peszcie na początku

listopad 1944.

Se wywiad 004 (Edytuj Ernster,

córka Hugo Wohla), 307 (żona)

Kellner), 342 (fru Miklós

Vali), 344 (Elizabeth Schwartz;

jeden bezpośredni kontakt z

Wallenberg), 345 (Stefania

Schwartza).

305 (Piotr Nádas), 311 (George

Schiller), 315 (Valéria Nadas),

522 (Wiktor Ajtay), 531 (George

Sebok).

Károly Szabó var Raoul

Pracownicy Wallenberga z

dobry kontakt z krzewem wierzby

sen Pál Szalai, som han senare

przekonuje do pomocy szwedzkiego legata

wysiłki na rzecz ochrony

Żydzi z paszportami ochronnymi. Szabó

był - w przeciwieństwie do Wallenberga

wysoka blondynka z

skórzany płaszcz i Sebök opisują

Wallenberg tak jak wysoki

blondynka w skórzanym płaszczu!

Jest jednak rozmówca,

Johnny Moser (wywiad RWP

332) który twierdzi, że się spotkał

gruby Wallenberg na Üllői út 2-4

codziennie w listopadzie-grudniu

1944. Ale obowiązki Mosera to:

bardzo trudne do uchwycenia.

Urodził się w 1925 roku i był tak

tylko 19 w 1944. Mimo to

bardzo się nabija

ważna rola w szwedzkiej Legii

Wydział Humanitarny Związku.

240

Twierdzi, że został zatrudniony w dniu

poselstwo jako strażnik, ale on…

miał własny samochód z poselstwa

i liczyć jako kierowca i

że miał zaufanie

kontakt z ministrem Danielssonem

i czyń mu usługi w jego

miłosne afery. Mówi też, że

przekazał notatki protestacyjne

do węgierskiego ministra spraw zagranicznych

riet, miał poufnych konwertytów

z Raoulem Wallenbergiem w

jego samochód, twierdzi Wallenberg

negocjowane z Niemcami w

Hegyeshalom medan Wallenberg

sam nie pisze ani jednego słowa w

ich raporty na temat takich dla

dokumenty i tak dalej.

Wywiad RWP 354 (Ferenc

Gwóźdź).

Te tak zwane marsze śmierci

miało miejsce podczas deportacji

do Niemiec przez kilka tysięcy młodych ludzi

Irlandzcy Żydzi (dzisiejsza Austria)

rozbudować urządzenia obronne

wokół Wiednia. Odkąd

nie istniał żaden środek transportu

deportowani mieli do swojej dyspozycji

maszerować na piechotę przez całą drogę z

Budapeszt do Wiednia. Młodych

Erske statschefen Ferenc Szálasi

niechętnie zatwierdził ten de

przenoszenie i zatrzymałem ich, kiedy

poznał obrzydliwe warunki

kraje podczas tych zgonów

scher. Se László Karsai, 2008,

Attila Lajos, 2004, s. 89, Szabolcs

Sito,

Węgry 1944.

Prześladowanie, ratunek

, Budapeszt

1994, s. 72.

Wywiad 319 RWP (Pani Solymosi

Jánosné), 125 (Fishler, Nahum),

324 (Eugén Türkl).

Wywiad RWP 345 (Stefania

Schwartza).

Wywiad RWP 525, s. 19-20.

Wokół jest kilka znaków zapytania

wywiad. Ani Abrahams el

uśmiechy innych kobiet

Szwedzki paszport ochronny, Wallenbergs

opis jest bardzo wyidealizowany

rząd i bez konkretnych cech i

historia gazet z

Hitler sprawia, że podejrzewasz jednego

po zakończeniu budowy.

Sam przeprowadziłem wywiad z Alice

Bauer 1999. Jej historia

w wywiadzie jest prawie tak samo

z tym w programie. Alicja

Przekazał go sam Bauer

rękopis nes ex narzeczonego at

czas wywiadu.

118 (Naomi Gur), 137 (Zwi

Erez), 140 (Waleria Yonasz),

124 (Olga Balach), 120 (Maria

Hercog), 508 (Ivan E. Becker).

Odwzoruję dokładnie angielski

oryginalne tłumaczenie z he

breiska. Wszelkie błędy językowe tutaj

stamtąd pochodzi.

Zobacz własny raport Wallenberga

od 25 listopada i jego

Notatka z 8 grudnia 1944 r.

Wallenberg stwierdził w tych

udokumentować, że on i Per Anger

podjął podróż na wschód

granica państwa do ustalenia

autentyczność obecnych

przepustka ochronna. On i Per Anger

avreste mot Hegyeshalom den 23

i przybył tam o świcie to

24 listopada i pozostał do

popołudnie. To jedyny

czas jako Raoul Wallenberg

raporty z każdej wycieczki do

Hegyeshalom. Raportuje ja

KÜM K 63 413 cs. Akt 13 129 s

225 – 228 i

Węgierskie Archiwum Narodowe

i PM Wallenberga z niego

8 grudnia

Raoul Wallenberg

[dokumenty w archiwum MSZ dotyczące

Raoul Wallenberg], t. 3,

241

Sztokholm 1980. Od teraz:

Działania.

Szwajcar został na miejscu

28 listopada i wysłane

regularne raporty na jego temat

aktivitet w Hegyeshalom. Se

Jenö Lévai,

Raoul Wallenberg

Budapeszt, 1988, Attila Lajos,

2004, 2007.

Wywiad RWP 127.

Raoul Wallenberg wziął swój chór

na Węgrzech 8 listopada

1944. Jednak zawsze miał

kierowca nawet po tym dniu

cal. Wallenberg ostatni kierowca w

Budapeszt var Vilmos Langfelder,

aresztowanych przez Rosjan do

razem z Wallenbergiem w dniu 13

Styczeń 1945. Szabolcs Szita,

„Langfelder Vilmos, Raoul

Wallenberg

pracownik "

i Botos

& Kovács, 2007 lub Attila Lajos,

2004, przypis 685 i s. 170 n.

Były to poselstwa neutralne

mocna wspólna notatka protestacyjna,

złożony przez nuncjusza

i Danielsson w dniu 17 listopada

ber, który doprowadził do tej kury

delseutveckling. Se Jenö Lévai,

1988, s. 145-150 i Attila

Lajos, 2004, s. 222-223.

Wywiad RWP 314.

RWP Wywiad 314 (George

Frigyesi), 324 (Eugen Türkl), 328

(György Bástyai-Holtzer), 511

(George Halpern), 531 (George

Sebok).

To według własnego oświadczenia Vere'a.

Patrz wywiad RWP 507.

Veres nadal wierzył w wywiad

w chwili, gdy to była ich śmiałość

spróbuj otworzyć jeden z nich

zamknięte wagony, które denerwują

komenda żandarm i monit

to niepowodzenie. Dokumenty

pokazuje jednak, że prawdziwa przyczyna

ken czy minister spraw wewnętrznych

zabronione dalsze wyjątki. Widzieć

Attila Lajos 2004, 2007.

Wywiad RWP 005 (Éva Szilágyi),

117 (Alicja Heller), 322 (Pani

István Radnóti), 336 (Ödön

Piosenkarz).

Wywiad RWP 005 (Éva Szilágyi).

Część 1. Program był emitowany kilka

razy w kanale wiedzy. Alicja

Bauer podał podobną relację

w wywiadzie, który zrobiłem

z nią w 2000 roku.

Erwin był narzeczonym Alice. Według

Lévai było 26 osób, które

udało się ukryć pod raz

zian på Jókai utca 1. Se Lévai,

1988, s. 213-221.

Jednak nie w tym samym budynku!

Była już pusta. Zobacz poniżej

Berättelse Erwina Korányiego.

Rosjanie absolutnie nie mogli być

„Po drugiej stronie” Dunaj na 8 tak

nuari 1945. Wydarzenie ma miejsce

po stronie Pesztu i Buda została zajęta

dopiero w lutym, po Peszcie

został podbity.

To nie był argument sam w sobie

samego siebie. Strzałokrzyżowcy dużo wiedzieli

dobrze, że to był szwedzki protegowany

czy zdobyli.

Erwin K., Korányi,

Marzenia i

łzy.

Autobiografia

, ręka

krypta, s. 51-53. Kopiuj w autora

czysta własność.

To były kury pierwszej nocy

według opowieści Alicji, ja

ochrona poselstwa szwedzkiego

tata budynek na Jókai utca 1 i

Budapeszt.

W tym mój własny wywiad

z Edit Ernster i RWP w

tervju 301 (anonimowy), 307 (fru

Miklós Kellner; zatrudniony na le

gationen), 315 (Valéria Nadas;

pracownik poselstwa, pił

242

Wallenberg 1 stycznia zeszłego roku,

348 (Ferenc Perjéssy, Pál Szalais

adiutant), 331 (Pál Szalai). Om

dokumenty Lajosa, 2007.

Nawet podczas mojego własnego inter

vju był przekonany, że Alicja

Chcę wiedzieć więcej o „pomocy

dziesięć „Wallenbergu! „Ale wtedy było…

Wallenberg już powiadomiony

a potem go zobaczyłem

jako bohater

który Cię interesuje

. Jak jest

bohater? Alicja zastanawia się kiedy

zaczyna odnosić wydarzenie do

Plaże nad Dunajem.

Aby takie oczekiwania mogły…

powstać podczas wywiadów RWP

również potwierdzone przez Laurę Palosuo

w swojej rozprawie

Żółte Gwiazdy

i Inspekcje spodni. żydowski

Świadectwa z Węgier, 1920-

1945

, Uppsala 2008, s. 42. En

ogólne omówienie tego fe

nomen znajduje się również w Malin Thors

artykuły, 2001, 2003.

Se Valerie Raleigh Yow,

Nagranie

Historia mówiona,

Tysiąc Dębów,

1994, rozdział „Interpersonalne

Relacje w wywiadzie”

lub Elisabeth Loftus, „Kto?

Pamięta co? Płeć

Różnice w pamięci” in

Michigan

Kwartalny

Recenzja

26:1,

1987.

Zobacz wywiad 003 (Kate Wacz, ur.

1932), 005 (Ewa Szilágyi, supra

1927), 007 (Frank Vajda, ur.

1935. Vajda stał się prawdziwym Raoulem

Działacz Wallenberg, kiedy został

dorosły), 107 (Miriam Greenfeld,

ur. 1935), 117 (Alice Heller,

ur. 1930), 118 (Naomi Gur,

ur. 1930), 120 (Maria Hercog,

ur. 1926), 137 (Zwi Erez ur.

1932), 306 żona Pál Kauders, ur.

1922), 309 (Simor Denesné,

ur. 1921), 320 (Pani István

Guest

about 3 years ago
#3003

This comment was minimized by the moderator on the site

It’s interesting how one little thing can turn everything upside down. When I came upon a boost my grades review for the first time, I thought that it is not for me. However, life has decided to show how much I was wrong, and how much I need this...

There are no comments posted here yet

Sidebar

Pugnae

Media - video

Sancta Ecclesia

Historia

Politics - Articles - Category

Zamach

People in this conversation

Comments (1)

Leave your comments