Jedną z najważniejszych rzeczy dotyczących Soboru Watykańskiego II, co do której zgadzają się zarówno jego obrońcy, jak i krytycy, jest jego „duszpasterski” charakter. Paweł VI wielokrotnie to podkreślał , między innymi podczas audiencji generalnej 6 sierpnia 1975 roku:
„W odróżnieniu od innych Soborów, ten nie miał charakteru bezpośrednio dogmatycznego, lecz dyscyplinarny i duszpasterski”.
Ze słów Pawła VI wynika, że Sobór Watykański II różni się od innych soborów tym, że „nie był bezpośrednio dogmatyczny”. Jego słowa sugerują również, że istnieje realna różnica między podejściem dogmatycznym a duszpasterskim. Jednakże, jak napisał profesor Roberto de Mattei w „ Apologii Tradycji” , nie ma realnego napięcia między celami duszpasterskimi a dogmatycznymi:
