Niniejszy zbiór jest narzędziem praktycznym, a nie akademickim komentarzem prawnym. Jego celem jest dostarczenie prostych i zrozumiałych informacji, które przydadzą się w rzeczywistych sytuacjach.

Każdy może znaleźć się w sytuacjach, w których musi szybko się zorientować: jak zachować się podczas kontroli dokumentów, co zrobić w przypadku bycia ofiarą przestępstwa lub zatrzymania, jak zapewnić dziecku bezpieczne środowisko rozwoju w szkole i przeciwdziałać hejtowi. Trudno zachować zimną krew w sytuacji kryzysowej. Ważne jest, aby z wyprzedzeniem znać swoje prawa i obowiązki.

W tym zbiorze znajdziesz odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, praktyczne porady i przykładowe dokumenty. Podstawowe informacje pomogą Ci zrozumieć polski system prawny i uniknąć typowych błędów, które mogą komplikować sytuację.

Zbiór przygotowano z myślą o obywatelach Ukrainy mieszkających w Polsce – z poszanowaniem polskiego ustawodawstwa i międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka.

Mam nadzieję, że te informacje okażą się dla Ciebie przydatne i pomogą Ci poczuć się pewniej w każdej sytuacji.

Z poważaniem,

Kontakt z policją najczęściej ma miejsce w dwóch głównych sytuacjach. Pierwsza dotyczy kontroli: dokumentów, pojazdu na drodze lub stanu nietrzeźwości kierowcy.

Drugi przypadek ma miejsce, gdy dana osoba bierze udział w postępowaniu karnym w charakterze świadka, ofiary lub podejrzanego.

Bez względu na charakter Twojego kontaktu z policją, niezwykle ważne jest, abyś znał swoje prawa i obowiązki wynikające z przepisów prawa.

Zrozumienie tych praw i obowiązków pozwoli Ci:

Policja jako organ ścigania została powołana w celu zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego wszystkim osobom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez względu na obywatelstwo i powód pobytu.

Równość wobec prawa:

Zrozumienie równowagi pomiędzy prawami i obowiązkami stanowi podstawę bezpiecznego i zgodnego z prawem uczestnictwa w działaniach policyjnych.

Pamiętać!

Ofiarą jest każda osoba, której interes prawny został bezpośrednio naruszony lub której grozi popełnienie przestępstwa. Status ten przysługuje niezależnie od obywatelstwa, statusu pobytu i legalności zatrudnienia.

Ofiarą może być w szczególności osoba:

Status ofiary powstaje od chwili popełnienia czynu, a nie dopiero po wszczęciu postępowania.

Obywatele Ukrainy, którzy padli ofiarą przestępstw na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mają jasno określone prawa i obowiązki w postępowaniu karnym. Szczegółowe informacje w języku ukraińskim znajdują się na oficjalnym portalu Ministerstwa Sprawiedliwości RP:

Policja ma bezwarunkowy obowiązek przyjęcia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa złożonego pisemnie lub ustnie. Zawiadomienie można złożyć w dowolnym komisariacie policji, niezależnie od miejsca popełnienia przestępstwa.

Funkcjonariusz organów ścigania nie ma prawa:

Jeżeli policja odmawia przyjęcia zeznań lub podejmuje próbę odmowy ich złożenia, podejrzany ma prawo zażądać sporządzenia protokołu i wskazać, że odmowa jest bezprawna.

Co powiedzieć funkcjonariuszowi organów ścigania

Jeżeli policja nadal odmawia, należy złożyć skargę na policję.

⚠️ UWAGA Funkcjonariusze Policji Rzeczypospolitej Polskiej nie muszą posługiwać się językiem ukraińskim. Dlatego zalecamy komunikowanie się z nimi w języku polskim lub, w razie potrzeby, korzystanie z technicznych środków tłumaczenia.

Jednocześnie, zgodnie z art. 72 § 1 Kodeksu postępowania karnego Rzeczypospolitej Polskiej , osoba, która nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza w toku postępowania. Prawo to dotyczy w szczególności:

W przypadku zatrzymania lub innych czynności proceduralnych masz prawo zażądać obecności tłumacza, powiadamiając o tym funkcjonariusza policji.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można również złożyć w formie pisemnej – dokument musi zawierać czytelny podpis ( podpis czytłeny ), czyli odręcznie napisane imię i nazwisko, i zostać wysłany listem poleconym (za potwierdzeniem odbioru) lub złożony w komisariacie policji lub prokuraturze. Zawiadomienie można sporządzić i złożyć samodzielnie lub zlecić sporządzenie i złożenie takiego dokumentu prawnikowi lub radcy prawnemu.

⚠️ UWAGA Zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa nie można złożyć w formie elektronicznej – wiadomość e-mail nie jest dokumentem procesowym w postępowaniu karnym.

Dokumentami w postępowaniu karnym są dokumenty, które muszą być sporządzone w języku polskim i odpowiadać ustalonym wymogom.

Dokumenty w postępowaniu karnym muszą być sporządzone w języku polskim i odpowiadać wymogom ustalonym przez przepisy prawa Rzeczypospolitej Polskiej.

Osoba, która nie włada językiem polskim na wystarczającym poziomie, ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza już na etapie składania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, a także w innych czynnościach postępowania karnego.

⚠️ UWAGA Podstawowa znajomość języka polskiego nie jest wystarczająca do zrozumienia terminologii prawniczej i sformułowań prawniczych.

Co powiedzieć, jeżeli nie ma tłumacza lub odmówiono jego zatrudnienia:

Ofiara ma prawo:

Im poważniejsze mogą być konsekwencje przestępstwa, tym ważniejsze jest, aby od samego początku zaangażować profesjonalnego przedstawiciela – zwłaszcza w przypadkach związanych z przemocą, groźbami lub przestępstwami z nienawiści.

W Rzeczypospolitej Polskiej pełnomocnikiem w sprawie karnej może być wyłącznie adwokat lub radca prawny wpisany na listę właściwej izby zawodowej. Osoby nieposiadające odpowiednich kwalifikacji nie są uprawnione do wykonywania takiej reprezentacji. Większość czynności procesowych w sprawie karnej może być również wykonywana przez aplikanta adwokackiego lub radcowskiego z upoważnienia adwokata lub radcy prawnego.

⚠️ UWAGA: Należy uważać na nieuczciwych pełnomocników udzielających porad w sprawach karnych – nie są oni zobowiązani do zachowania tajemnicy zawodowej, nie ponoszą odpowiedzialności zawodowej i często nie posiadają doświadczenia ani uprawnień do prowadzenia takich spraw. W razie wątpliwości co do ich uprawnień, można poprosić o okazanie legitymacji adwokackiej lub radcy prawnego legitymacji .

Jeśli oskarżony zostanie uznany za winnego, sąd zazwyczaj nakaże mu zwrot kosztów sądowych ofierze. Zachowaj wszystkie rachunki i dowody zapłaty za usługi adwokata lub doradcy prawnego.

Ofiara powinna zachować wszelkie możliwe dowody, w tym:

Polskie prawo zezwala na nagrywanie wideo rozmowy lub zdarzenia, jeśli osoba nagrywająca jest jego uczestnikiem . Nie można jednak nagrywać rozmowy, w której nie uczestniczy się (np. instalując urządzenie podsłuchowe lub „podkładając” dyktafon).

⚠️ UWAGA! Nie zaleca się samodzielnego publikowania takich nagrań w Internecie bez uprzedniej konsultacji prawnej.

Podejrzanym ( podejrzewanym ) jest osoba, wobec której wydano postanowienie o postawieniu zarzutów lub której postawiono zarzuty w trakcie przesłuchania. Status podejrzanego powstaje z chwilą formalnego wniesienia aktu oskarżenia, a nie z chwilą zatrzymania lub pierwszego kontaktu z policją. Do tego czasu osoba ta może występować w charakterze świadka lub podejrzanego.

Status podejrzany

Udział w postępowaniu karnym w charakterze podejrzanego to jedna z najbardziej złożonych sytuacji procesowych. Uzyskanie takiego statusu oznacza, że ​​organy ścigania mają uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że dana osoba mogła popełnić przestępstwo. Od tego momentu każde zeznanie i każde działanie może bezpośrednio wpłynąć na dalszy przebieg sprawy.

Dlatego niezwykle ważne jest, aby działać świadomie, zachować spokój, korzystać ze swoich praw proceduralnych i jednocześnie wypełniać obowiązki wynikające z przepisów prawa.

⚠️ UWAGA Od chwili nabycia statusu podejrzanego ( podejrzejany ) osobie przysługuje pełnia praw procesowych.

Organy prowadzące postępowanie przygotowawcze mają obowiązek pouczyć podejrzanego o jego prawach przed wszczęciem czynności procesowych.

W praktyce osoba podejrzana może oświadczyć:

Lub

Podejrzany ma prawo skontaktować się z adwokatem przed przesłuchaniem, mieć adwokata przy sobie w trakcie czynności procesowych oraz skonsultować z nim strategię obrony.

W zdecydowanej większości przypadków bezpieczniej jest powstrzymać się od składania zeznań do momentu rozmowy z prawnikiem.

Jeżeli podejrzany nie zna prawnika, ma prawo poprosić o czas na jego znalezienie , a w niektórych przypadkach może wnioskować o wyznaczenie obrońcy z urzędu.

Jeżeli podejrzany nie zna języka polskiego w stopniu umożliwiającym zrozumienie czynności proceduralnych, ma prawo do bezpłatnej pomocy tłumacza.

Podstawowa znajomość języka polskiego nie wyłącza tego prawa, jeżeli osoba ta nie rozumie terminologii prawniczej lub treści wyjaśnień i protokołów.

W takiej sytuacji podejrzany może oświadczyć:

Oprócz praw podejrzany ma również obowiązki, w tym:

W przypadku zatrzymania masz prawo żądać niezwłocznego powiadomienia właściwego urzędu konsularnego Ukrainy.

W praktyce pierwsze kilka godzin jest decydujących: to wtedy zadawane są pytania, podpisywane są protokoły, a czasem wydawana jest decyzja administracyjna. Dlatego na tym etapie najważniejsze są: tłumacz i prawnik.

Najczęściej dotyczy to sytuacji, gdy cudzoziemiec nie przebywa legalnie na terenie Polski.

Straż graniczna może sprawdzić, czy praca była legalna (np. umowa, rejestracja, pozwolenia/wnioski, warunki pobytu). Często wiąże się to z postępowaniem administracyjnym.

Zatrzymanie zazwyczaj wiąże się z oceną, że cudzoziemiec:

- stanowi zagrożenie dla porządku publicznego,

- narusza regulamin pobytu,

- popełnił lub jest podejrzany o popełnienie przestępstwa,

- nie dopełnia wcześniejszych obowiązków (np. ustalonych orzeczeniem sądu).

W takich przypadkach istnieją dwa „sposoby”:

- administracyjne (powrót, zakaz wjazdu);

W przypadku zatrzymania masz prawo żądać niezwłocznego powiadomienia właściwego urzędu konsularnego Ukrainy.

Masz prawo zażądać kontaktu z profesjonalnym pełnomocnikiem. W sprawach „zwrotnych” prawnik jest szczególnie ważny, ponieważ terminy są krótkie, a decyzje mogą mieć niepożądane konsekwencje (zakaz wjazdu do strefy Schengen).

Masz prawo zrozumieć, co się dzieje: powód zatrzymania, swoje prawa, treść protokołów, treść decyzji. W procedurach dotyczących ochrony międzynarodowej standardem w rozmowie ze strażą graniczną jest obecność tłumacza.

Od decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu przysługuje odwołanie:

Zaleca się, aby od razu (jeszcze w Straży Granicznej) powiedzieć:

Wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej składa się za pośrednictwem Straży Granicznej RP. Procedura obejmuje rozmowę, w której w razie potrzeby uczestniczy tłumacz. Istotne jest, że złożenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej po raz pierwszy skutkuje zawieszeniem postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, a tym samym zawieszeniem procedury deportacyjnej.

Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia cudzoziemca. Najczęściej w takim przypadku komendant Straży Granicznej występuje do sądu z wnioskiem o umieszczenie cudzoziemca w specjalistycznym ośrodku dla cudzoziemców.

Aby ubiegać się o ochronę międzynarodową, możesz powiedzieć:

Wszystkie dzieci, niezależnie od narodowości, uczęszczające do szkół w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa i podlegają równej ochronie prawnej. Szkoła jest zobowiązana zapewnić uczniom bezpieczeństwo, poszanowanie ich godności oraz środowisko wolne od przemocy, dyskryminacji i nienawiści.

Przemocy rówieśniczej, nienawiści, wykluczenia, presji psychologicznej, prześladowań ze względu na narodowość lub język nie można bagatelizować ani usprawiedliwiać „konfliktem między dziećmi”. Brak reakcji ze strony szkoły również może stanowić naruszenie prawa.

Zgodnie z polskim prawem rodzice są częścią procesu kształcenia i wychowania w szkole. Mają prawo do aktywnego udziału w życiu szkoły, kontaktu z nauczycielami za pośrednictwem elektronicznego kalendarza lub podczas spotkań osobistych na terenie szkoły.

Dyskryminacja ze względu na pochodzenie narodowe, etniczne lub język jest nielegalna. Dotyczy to zarówno zachowania uczniów, jak i nauczycieli oraz innych pracowników szkoły.

W poważnych przypadkach każda korespondencja powinna być sporządzona na piśmie, z zachowaniem kopii i potwierdzeniem odbioru z urzędu pocztowego. Dokumentacja jest kluczowa dla dalszych działań.

W poważnych przypadkach przedstawiciel prawny może zwrócić się o pomoc prawną i wsparcie instytucjonalne oraz skorzystać z pomocy profesjonalnego przedstawiciela (prawnika lub doradcy prawnego) lub organizacji publicznych.

Szkoły są zobowiązane do wdrożenia standardów ochrony dzieci, które określają procedury reagowania na przypadki znęcania się nad dziećmi. Rodzice mają prawo zażądać informacji o działaniach podjętych zgodnie z tymi standardami oraz o tym, kto odpowiada za postępowanie szkoły w danej sprawie.

Zaleca się zachowanie wszystkich możliwych dowodów, w tym:

Dowody należy zachować w takiej formie, w jakiej zostały otrzymane – zwłaszcza w przypadkach dotyczących cyberprzemocy.